Dr Ir Thierry Gilles,
expert en électromagnétique, groupe CESI

L’article Cesi est apparu en premier sur Hospitals.be.

L’article Amma Assurances est apparu en premier sur Hospitals.be.

Tijdens de Gezondheidsarchitectuurdagen op 27 en 28 maart in Brussel presenteerde Pauline Modrie, een bio-ingenieur en duurzaamheidsadviseur bij CHU UCL Namur, een biodiversiteitsproject op de site van Sainte-Élisabeth van CHU UCL Namur.

Bij het verbinden van een ziekenhuis met duurzaamheid wordt vaak in de eerste plaats gedacht aan het verminderen van fossiele energie om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Men beseft echter niet altijd dat biodiversiteit ook een belangrijke factor is voor de gezondheid van patiënten. Het gepresenteerde project heeft als doel "een laboratorium voor ervaringen te creëren over de kwestie van de gezondheidsmilieukoppeling op de site van een stedelijk ziekenhuis."

Het overschrijden van de drempel

In 2009 publiceerden onderzoekers voor het eerst negen planetaire grenzen, het resultaat van een studie van de natuurlijke processen die essentieel zijn om een stabiel leven op aarde te garanderen, processen die beïnvloed worden door onze menselijke activiteit: de klimaatverandering, de erosie van de biodiversiteit, de wijzigingen in het landgebruik, het gebruik van zoetwater, de verstoring van de biochemische cycli van stikstof en fosfor, de verzuring van de oceanen, de atmosferische aerosolen, de afname van de ozonlaag, de chemische vervuiling (de introductie van nieuwe stoffen, voornamelijk chemische verontreinigende stoffen in de ecosystemen).

De meest overschreden planetaire grens is de erosie van de biodiversiteit. Er zijn verbanden tussen de grenzen, bijvoorbeeld de klimaatverandering zal een impact hebben op de verandering in de biodiversiteit. De meeste grenzen werden gekwantificeerd en voor elk ervan werd een drempel geïdentificeerd die een kantelpunt vormt. Het overschrijden van de drempel zal de evenwichtstoestand overschrijden en de levensvatbaarheidsvoorwaarden op aarde zijn dan niet meer gegarandeerd. Gelukkig voor ons is er altijd een moment van aanpassing.

Bijvoorbeeld, op het niveau van de klimaatverandering waarmee we geconfronteerd worden. Ondanks de onvermijdelijke impact van een temperatuurstijging op de levensomstandigheden op aarde, is het mogelijk om zich aan te passen aan een verandering van +2°C door een hele reeks maatregelen te nemen om deze temperatuurstijging te beperken. Maar na het kantelpunt zal dit niet meer mogelijk zijn en zullen de dramatische gevolgen van het overschrijden van deze planetaire grens moeten worden ondergaan.

Een razendssnelle erosie

Biodiversiteit verwijst naar alle levende wezens en de ecosystemen waarin ze leven. Deze term omvat ook de interacties van soorten met elkaar en met hun omgeving. De voordelen voor mensen worden geconcretiseerd door middel van de ecosysteemdiensten die de biodiversiteit ons verleent: regulering, sociaal-cultureel, bevoorradingsondersteuning...

Dankzij de biodiversiteit hebben we toegang tot bepaalde geneesmiddelen, bepaalde voedingsmiddelen, de stabiliteit van ons voedselsysteem, de efficiëntie van onze landbouw... om er maar enkele voordelen te noemen. Deze ecosysteemdiensten worden geput uit ecologische functies: bestuiving, predatie, reproductie, fotosynthese, de synthese van moleculen die zelf worden geleverd door de soorten.

De regulatiediensten zijn talrijk en ook belangrijk in de verstedelijking: regulering van overstromingen, controle van erosie, recycling van organisch afval, productie van zuurstof, bestuiving, regulering van ziekten, behandeling van afvalwater, behoud van de bodemvruchtbaarheid... Tussen 1970 en 2007 verloor de aarde 39% van deze soorten en in 2018 spreekt een schatting van een verlies van ongeveer 69% van de ongewervelden overal ter wereld.

Het normale verdwijnen van soorten schommelt tussen 0,1 en 1 soort per miljoen soorten per jaar, maar vandaag hebben we deze grens overschreden en verliezen we 100 soorten per miljoen soorten per jaar. Een razendssnelle erosie en op alle niveaus: bijvoorbeeld komt 75% van de voeding van de wereldbevolking van slechts 12 gecultiveerde plantensoorten en 5 diersoorten, wat vragen oproept over de stabiliteit en het ziekterisico van deze soorten en, bijgevolg, over de wereldvoeding.

Quid van het ziekenhuis?

50% van de oorzaken van de erosie van de biodiversiteit zou verband houden met de vernietiging van habitats (door landbouw en ontbossing, maar ook door verstedelijking en verandering in het landgebruik) en de overexploitatie van hulpbronnen. Andere oorzaken: klimaatverandering, vervuiling van water, lucht en bodem, en invasieve soorten. In totaal wordt geschat dat 75% van de terrestrische ruimte door de mens is veranderd.

"In onze duurzame ontwikkelingsstrategie bij CHU UCL Namur en meer algemeen van onze maatschappelijke verantwoordelijkheid in de decarbonisatie van de gezondheidszorg in 2050, hebben we besloten om in de uitdagingen de erosie van de biodiversiteit en vervuiling op te nemen met studies over de lozingen in het water van microverontreinigende stoffen en, in het project dat ons hier aangaat, de creatie van ecologische corridors rond de ziekenhuisinfrastructuren terwijl we bewustmakingsplaatsen instellen voor de link gezondheid-milieu", legt de projectverantwoordelijke uit.

"We hebben het meest stedelijke ziekenhuis in onze groep gekozen, de site van Sainte-Élisabeth, een betonnen structuur in een niet erg groene omgeving, met vrij vervuilde straten in de buurt. Het doel van ons project – ondersteund door het Christelijk Ziekenfonds – is om in te grijpen op de gezondheidsdeterminanten door de link gezondheid-milieu en de sociale link te versterken."

De doelstelling is drievoudig:

De biodiversiteit rond de site van Sainte-Élisabeth verhogen;

samenwerken met een aangepaste werkonderneming (Atelier Namur) om de competenties op het gebied van biodiversiteit te verhogen van haar werknemers die zeer actief zijn in de regio Namur – de eerste opleidingen gegeven door "Nature In Progress" tonen aan dat er een specifieke interesse is en een verbinding met de natuur die bijzonder kan zijn bij werknemers met een handicap;

sociale banden creëren door intergenerationeel contact en contacten tussen verschillende sociale lagen te bevorderen.

Drie stappen

In de praktijk is het doel om naar een ervaringslaboratorium in drie stappen te gaan. De eerste, die al aan de gang is, is de aanleg op de site van Sainte-Élisabeth. De beplantingen zijn gedaan maar moeten nog groeien. De tweede stap heeft nog niet plaatsgevonden: de werknemers van de aangepaste werkonderneming zullen, dankzij hun nieuwe competenties die al op het terrein worden toegepast, een aanlegproject kunnen voorstellen voor de tuin van de pediatrie die de biodiversiteit versterkt.

De doelstelling voor 2023 is om pedagogische begeleiding te hebben voor deze stap. Ten slotte zal de derde stap bestaan uit het tot stand brengen van een samenwerking met een rusthuis dat een budget zal ontvangen om aan de biodiversiteit te werken en samen te werken met de werknemers van het Atelier om een echte pedagogische verankering mogelijk te maken en deze aanpak duurzaam te maken.

De lopende wijzigingen

Wat betreft de bewustmaking van de link gezondheid-milieu, is het interessant om in het project een pedagogische aanpak op te nemen met de plaatsing van bijenkorven op het dak – terwijl de bijensoorten goed worden gekozen om concurrentie met andere soorten insecten te vermijden.

Het startpunt van het project was een audit van de biodiversiteit. Het toonde aan dat de site van Sainte-Élisabeth gebouwd is met een laag biotoop-oppervlakte-coëfficiënt. Toch is het biodiversiteitspotentieel er enorm, voornamelijk vanwege de aanwezigheid van de Citadel op de hoogten van Namen.

"Bijvoorbeeld, in de bak van een haagbeuk bij de ingang van het ziekenhuis, hebben we een soort wilde orchidee teruggevonden die zeer zeldzaam is in België, waarschijnlijk ter plaatse dankzij zaden die van de Citadel zijn afgedaald. Een ander element is de slechtvalk die aanwezig is op de Citadel en die we kunnen aantrekken door de plaatsing van potentiële nesten op de gevels van de site om deze ecologische bagage te creëren en de mogelijkheid voor de soorten om te overleven te versterken. Tweede voordeel, de slechtvalk is een goede roofdier van kraaien en duiven die schade veroorzaken op het dak."

Jarenlang werd de esthetiek bevoorrecht boven de biodiversiteit, reden waarom de types invasieve vegetatie die weinig belang vertegenwoordigen op het gebied van biodiversiteit, vaak zeer allergie veroorzakend, zullen worden vervangen door meer inheemse soorten. Rondom het ziekenhuis zullen de "vergeten vakken" worden aangelegd om een ecologisch netwerk te vormen en alle interessante soorten die met name op de Citadel werden teruggevonden door te geven. Sommige gevels zouden kunnen worden begroeid om een mooi visueel resultaat te bereiken en tegelijkertijd een groot belang voor insecten te bieden.

Men overweegt om de kleine gazons, vaak verbrand door de zon (bijvoorbeeld in de straat die naar de ingang leidt), te vervangen door plantensoorten die de biodiversiteit bevorderen, en voor de grotere ruimtes bloemrijke zones te creëren die weinig onderhoud vergen. In de bakken bij de ingang van het ziekenhuis zijn inheemse soorten met geneeskrachtige eigenschappen voorzien, zoals de gewone taxus, gebruikt in onderzoek voor de strijd tegen kanker.

Aan de achterkant van het ziekenhuis is de bescherming van de kastanjebomen van primordiaal belang om een minimum aan groen te behouden in deze industriële zone. Echter kunnen aan de voet van de bomen de mossen voordelig worden vervangen door soorten die aangepast zijn aan deze schaduwrijke zone, bijvoorbeeld de kleine maagdenpalm, de bosanemoon of nog de speenkruid.

Op de binnenhof, sterk bezocht door het verplegend personeel, is voorzien om bakken te plaatsen die het plantaardige aspect zullen versterken met inheemse planten die interessant zijn voor de biodiversiteit.

Wat betreft de bewustmaking van de link gezondheid-milieu, is het interessant om in het project een pedagogische aanpak op te nemen met de plaatsing van bijenkorven op het dak – terwijl de bijensoorten goed worden gekozen om concurrentie met andere soorten insecten te vermijden. De pedagogische aanpak met informatieborden zal het mogelijk maken om ook een ervaringslaboratorium te zijn voor de aangepaste werkonderneming en om hen in competenties op dit niveau te laten toenemen.

Creatie van bewustmakingsruimtes gezondheid-milieu

"De erosie van de biodiversiteit is geen anekdotisch feit op planetaire schaal. Het is een grens die veel meer wordt overschreden dan alle andere. Werken aan decarbonisatie en klimaatverandering is onmisbaar – er is dringendheid om dit te doen –, maar aankomen in een wereld met meer graden waarin we doorgaan met het laten verdwijnen van soorten (wat we het zesde massa-uitsterven* noemen) is niet interessant in termen van levensvatbaarheid en leven op aarde."

"Bewustmakingsruimtes gezondheid-milieu creëren in het ziekenhuis waar er een belangrijke stroom van patiënten en bezoekers is en de biodiversiteit terugbrengen op de plaats waar men voor zijn gezondheid zorgt, is ook filosofisch motiverend met alle cobenefieten die dit kan hebben (verfraaiing, verminderd onderhoud, beheer van ongedierte, sociaal-culturele aspecten)," besluit Pauline Modrie.

*Naam die gewoonlijk wordt gegeven aan de massale en uitgebreide uitsterving van soorten tijdens het hedendaagse tijdperk, die nog steeds aan de gang is.

L’article Un bel exemple de restauration de la biodiversité est apparu en premier sur Hospitals.be.

Het architectuuragentschap Patrick Schweitzer, Schweitzer & Associés Architectes (S&AA) werkt al bijna 20 jaar aan projecten gericht op de accommodatie van afhankelijke personen. Het gaat hier niet alleen om oudere personen, ook om personen met psychologische en/of fysieke problemen. Op de Journées de l'Architecture en Santé, in Brussel op 27 en 28 maart ll., stelde Patrick Schweitzer enkele projecten voor die zijn ideeën achter het concept van de gebouwen illustreren. Volgens de architect gaat het om het creëren van ruimten die de zorg ondersteunen. Een ziekenhuis is een structuur waar snelheid en doeltreffendheid primeren. Een rusthuis , een gespecialiseerde instelling of een psychiatrisch ziekenhuis daarentegen zijn in de eerste plaats plekken waar geleefd wordt. Het is dus belangrijk deze plekken beveiligd en gastvrij te maken zodat de bewoners er zich effectief veilig voelen.

Volgens deze filosofie is er niet echt een verschil in het ontwerp van gebouwen voor ouderen, voor mensen met psychiatrische of motorische problemen, of gespecialiseerde opvanghuizen voor gehandicapte kinderen of nog dagcentra voor jongeren met visuele of auditieve beperkingen.

"Voor mij is het ontwerpprincipe van deze gebouwen exact hetzelfde. In alle gevallen gaat het erom ruimtes te creëren die zorg ondersteunen. In tegenstelling tot het ziekenhuis dat een structuur is waar men snelheid en efficiëntie zoekt, zijn het rusthuis, het gespecialiseerd opvanghuis of het psychiatrisch ziekenhuis in de eerste plaats leefplaatsen. Het gaat erom beveiligde en veiligheidsgevende plaatsen te creëren, gastvrije plaatsen waar de bewoners veilig zijn", legt de architect uit.

Ten slotte tonen bepaalde cijfers aan dat de gezondheidszorg in België tot 7,7% van de nationale CO2-voetafdruk vertegenwoordigt. Op wereldschaal is het gemiddelde 4,4%, wat niet verwaarloosbaar is. Bovendien oefent het ziekenhuis een voorbeeldrol uit in de samenleving, wat er gebeurt is daarom belangrijk voor maatschappelijke veranderingen. Over het algemeen wordt geschat dat voor een maatschappelijke verandering 5 tot 10% van de bevolking volstaat om het kantelpunt te vormen. Om al deze redenen is het belangrijk om aan duurzame ontwikkeling in het ziekenhuis te werken."

Wandelruimtes

Een studie is aan de gang voor een leefhuis in het Institut Saint-André in Cernay in de Elzas. Drie vleugels zijn geënt op een as die het gebouw structureert. Elke vleugel komt overeen met een woonunit op de begane grond en op de verdieping. "Het ontwerpprincipe van deze vleugels presenteert zich in de vorm van kamers die rechtstreeks uitkomen op de wandelruimte die op zijn beurt in directe communicatie staat met een patio.

Het is een principe dat we regelmatig gebruiken in dit type gebouw dat een andere manier van circuleren mogelijk maakt, want de wandelruimte staat niet alleen in direct contact met de natuur – de bewoners kunnen naar buiten gaan in een patio op volle grond –, maar is ook volledig open en transparant – natuurlijk licht baadt de ruimtes voorzien voor circulatie. De gemeenschappelijke ruimtes grenzen aan de circulatieruimtes, wat een continue wandeling van de patiënten mogelijk maakt, waarbij de ruimte echt een partner van de zorg wordt.

Er is geen circulatie met een deur aan het einde, maar integendeel, tijdens het wandelen verandert de ruimte voortdurend, wat een vrij kalme en rustgevende sfeer creëert voor de mensen die er verblijven. Aangezien het geheel volledig beglaasd is, kan het verplegend personeel de wandeling van de mensen die in deze structuren worden gehuisvest volgen terwijl ze in de verzorgingsruimte blijven. Dit vergemakkelijkt de werking van de instelling en vermindert de interventietijd en de werktijd van de verzorgers."

Op de verdiepingen opent het gebouw zich visueel naar de patio, maar de bewoners kunnen er niet noodzakelijk toegang toe krijgen. Reden waarom in de woonunit op de verdieping een serre werd gecreëerd die de bewoners in staat stelt om er te wandelen, tuinieren met bakken of andere activiteiten te doen. Er is ook voorzien om er enkele vogels in vrijheid en enkele kleine dieren te plaatsen.

"Onlangs, bij een bezoek aan een Alzheimer-unit en in gesprek met het verplegend personeel, hebben we ons gerealiseerd dat het contact met de natuur of activiteiten verbonden met de natuur (bijv. wortels schillen, bloemen planten...) mensen met Alzheimer terugbrengen naar hun kindertijd. Herinneringen komen terug en dat is zeer belangrijk voor hen." De ruimte gecreëerd door de architecten is fundamenteel in instellingen van dit type omdat het echt helpt voor mensen met ernstige beperkingen, niet om te genezen maar om de zorg te begeleiden, hen te kalmeren en hen op veiligheidsgevende en beveiligde plaatsen te zetten.

In tegenstelling tot het ziekenhuis zijn het rusthuis, het gespecialiseerd opvanghuis of het psychiatrisch ziekenhuis in de eerste plaats leefplaatsen

Als een hotelkamer

In Erstein, een kleine gemeente nabij Straatsburg, hebben de architecten een gebouw gebouwd, zowel klassiek psychiatrisch ziekenhuis als gerontopsychiatrisch ziekenhuis, gebruikmakend van hetzelfde principe als hierboven beschreven maar op grotere schaal.

Het massaplan is een soort driebladig klaverblad dat woonunits omvat die zich rond een patiotuin ontvouwen. Deze laatste stelt de patiënten in staat om op een circulaire manier te wandelen. Er zijn geen onregelmatigheden, alle vormen zijn zacht. De bewoners kunnen naar buiten gaan, zelfs als het regent want bepaalde plaatsen zijn beschut; ze kunnen er tuinieren, er zijn bomen, ruimtes op volle grond.

"In gesprek met de artsen en het verplegend personeel heb ik geleerd dat tijdens de COVID19-pandemie er geen enkel geval van COVID in de instelling was vanwege de vlotte circulatie en de zeer duidelijke scheiding tussen de ruimtes voor bewoners en de ruimtes voor het personeel."

"Alle kamers zijn eerder ontworpen in de vorm van een hotelkamer – we integreren er materialen zoals natuurlijk hout, we maken kleine nissen met grote ramen die naar buiten openen, wat de bewoners ook toelaat om meer intieme ruimtes te hebben (waar de anderen niet binnenkomen) en die veiligheidsgevend blijven terwijl ze helemaal geen ziekenhuissfeer hebben, ook al zijn ze uitgerust met de medische aansluitingen die nodig zijn in dit type instelling.

Het is dit type principe dat zeer royale ruimtes mogelijk maakt, die terwijl ze de zorg bevorderen een kalme sfeer creëren en de notie van opsluiting vermijden die men nog in bepaalde psychiatrische ziekenhuizen en rusthuizen vindt. Het ontwerp van deze instellingen is sterk geëvolueerd. We werken bijvoorbeeld aan een project waarin de kamers geen badkamer hebben. De directeur van het ziekenhuis heeft de voorkeur gegeven om de oppervlakte te behouden om de kamer te vergroten en de bewoners van deze instelling moeten collectieve badkamers gebruiken die ruim en uitgerust zijn. Het verplegend personeel brengt de bewoners erheen en brengt hen daarna terug naar hun kamer."

Een contemplatieruimte

Hetzelfde wandelprincipe werd toegepast in Oberhausbergen voor een uitbreiding van het geneeskundig rusthuis EHPAD Amreso Bréthel. De patiënt wandelt rond de patio en doorkruist in het centrum de gemeenschappelijke ruimte, de leefruimtes, wat een continue wandeling mogelijk maakt.

"In het geval van dit project hebben we ook een bestaand gebouw herbouwd door een cultuusruimte aangrenzend aan een polyvalente zaal te verwijderen die zo werd vergroot. Ik heb de bouwheer voorgesteld om een ander klein gebouw achteraan in het park te creëren. Dit gebouw, volledig in hout, is opzettelijk rustgevend, neutraal, kalm, zonder religieuze connotatie, maar het kan op elk moment worden getransformeerd voor een eredienst. De rest van de tijd functioneert het als neutrale ruimte voor meditatie, yoga... of gewoon om te zitten en zijn innerlijk te zoeken. Om dit te bereiken hebben we gewerkt met strijklicht, een licht dat van de grond, van de aarde komt, en een ander dat van boven, van de hemel komt, dat men van buitenaf ziet."

Vaak wordt dit soort ruimte niet geprogrammeerd tijdens de bouw, maar het is belangrijk om zo'n gemeenschappelijke ruimte voor alle bewoners te hebben zodat ze zich er mentaal kunnen opladen, en voor sommigen er hun geheugen kunnen trainen en herinneringen aan hun kindertijd kunnen terugvinden. Veel patiënten zijn zeer gelukkig met deze ruimte, dixit de directeur, en gebruiken hem regelmatig.

Het principe maakt royale ruimtes mogelijk die terwijl ze de zorg bevorderen een kalme sfeer creëren en de notie van opsluiting vermijden

Een respectvolle architectuur

Deze enkele voorbeelden tonen aan dat op het gebied van ruimtes de architectuur kan deelnemen aan de zorg in plaatsen gereserveerd voor ouderen en/of afhankelijke personen.

"De architectuur is fundamenteel voor mensen met dit soort problemen, met gedeeltelijk tekortschietende fysieke of psychische functies. Het is een architectuur waar de mens predominant wordt, een architectuur die respectvol is voor deze mensen met hun handicaps, dat is wat we proberen te doen wanneer we gebouwen van dit type ontwerpen", besluit Patrick Schweitzer.

L’article Quand l’architecture aide aux soins est apparu en premier sur Hospitals.be.

Pvc is een veelgebruikte plasticsoort voor medische toepassingen, en zal dat vermoedelijk in de eerstvolgende jaren nog blijven. Een ziekenhuis moet dus afrekenen met een hoeveelheid pvc-afval van medisch materiaal voor eenmalig gebruik. Op zoek naar duurzame oplossingen geniet pvc-recyclage de voorkeur over verbranding. De Europaziekenhuizen (Brussel) nemen het voortouw en de resultaten van een éénjarig proefproject, VinylPlus® Med, liggen hoger dan verwacht.

Het eerste gebruik van pvc in de medische sector was tijdens de Koreaanse oorlog waar een andere container voor bloed (dan glas) nodig bleek voor bloedtransfusies in de veldhospitalen. De container moest bestand zijn tegen het droppen uit vliegtuigen. Bovendien kon het bloed in pvc-bloedzakken gedurende 49 dagen worden gestockeerd. Pvc-plastics voor eenmalig gebruik werden een gewaardeerd vervangmiddel voor de multigebruiksproducten van dat moment omdat crosscontaminatie vermeden werd, de kostprijs laag was, de fabricage vrij gemakkelijk is en er heel veel opties voor innovatie waren.

Pvc in het ziekenhuis

In het ziekenhuis bestaat ongeveer 30% van het gebruikte plastic voor medical devices uit pvc, de overige 70% wordt verdeeld over 10-15 andere polymeren. Veel van het materiaal voor eenmalig gebruik wordt van pvc gemaakt: allerhande buizen (voor zuurstof, irrigatie, apiratie, katheters), zakken (bloed, IV,-dialyse), maskers (voor zuurstof, anesthesie), pilstrips.

Maar dat geldt ook voor ziekenhuismaterialen voor langdurig gebruik zoals matrasbedekkingen, diagnostische en testmaterialen, producten voor revalidatie, demonstratiepoppen … Wegens het onderhouds- en ontsmettingsgemak wordt pvc ook in het ziekenhuisgebouw gebruikt, zoals in wand- en vloerbedekking, afvoerbuizen, ramen …

Bovendien kunnen pvc-producten voor eenmalig gebruik gemakkelijk gerecycleerd worden in producten voor gebruik op lange termijn. Het verzamelen van gebruikte pvc-producten is de gemakkelijkste stap; het extraheren van de verschillende andere polymeren uit producten en materialen is een arbeidsintensievere bezigheid. Jammer genoeg kan de aanwezigheid van pvc in veel recyclageprocessen van andere kunststoffen het eindproduct onbruikbaar maken. Dit kan een probleem zijn bij het selectief inzamelen van kunststofstromen: erin mag geen pvc zitten of het moet er selectief uit kunnen worden verwijderd.

VinylPlus® Med Accelerates Sustainability in Healthcare

Het pilotproject

De projectleider van VinylPlus® Med, Vincent Stone, is best tevreden met het resultaat van het proefproject: "Over één jaar hebben we het equivalent van 35.000 gezichtsmaskers, of ongeveer 1 ton pvc, kunnen inzamelen in 10 ziekenhuissites - 1 masker weegt ongeveer 30 gram. Dit was een pilotproject waarvoor elk ziekenhuis individueel moest worden gecontacteerd en overtuigd om mee in te stappen. Dat heeft tijd en energie gevergd. Maar we hebben toch vermeden dat 35.000 maskers werden verbrand. En dat is een mooi resultaat."

Zowel risicovol als risicoloos medisch afval wordt meestal verbrand, met alle gevolgen voor milieu en mens die met verbranding gepaard gaan. Het is wel zo dat de kost voor het verwerken van risicovol afval groter is dan die voor afval zonder risico, ook de CO2-voetafdruk van risicovol afval is 2 tot 3 maal groter dan van risicoloos afval.

"Alle producten voor eenmalig gebruik hebben een grote impact op de CO2-voetafdruk van de hele gezondheidssector (in Frankrijk geschat op 25%). Het beheer van materiaal voor eenmalig gebruik is dus essentieel om de CO2-voetafdruk zoveel mogelijk te reduceren. Experten hebben berekend dat voor elke ton gerecycleerd pvc-afval, de emissie van meer dan 3 ton CO2 wordt vermeden vergeleken met verbanding.

Het voordeel voor het milieu van recyclage versus verbranding is dus evident", aldus nog Vincent Stone. Daarenboven is de verbranding van pvc-afval schadelijker dan van andere kunststoffen, wegens de aanwezigheid van chloor in pvc. Het niet verbranden van pvc wint bijgevolg nog aan belang.

Over één jaar hebben we het equivalent van 35.000 gezichtsmaskers, of ongeveer 1 ton pvc, kunnen inzamelen in 10 ziekenhuissites

Het belang van triage

In het ziekenhuis wordt risicovol afval al gescheiden van risicoloos afval, het eerste gaat in de gele afvalbak, het tweede in de zwarte. Recycleren is voorbehouden voor risicoloos afval. Maar niet alle risicoloos afval bestaat uit pvc. Dus moet het pvc-plastic worden gescheiden van andere plastics en in speciaal daartoe voorziene afvalbakken worden gedeponeerd.

Een belangrijke voorwaarde om een goede recyclage te kunnen uitvoeren, is dus een goede triage van het pvc. "We hebben de ziekenhuizen geholpen bij de inventaris van alle pvc-producten die er werden gebruikt. Meer dan 500 referenties werden in de verschillende ziekenhuizen geïdentificeerd zodat voor het personeel duidelijk is welk pvc in onze afvalbakken mag", legt de projectleider uit.

Hoewel ftalaten, gebruikt om het pvc zachter en buigzamer te maken, in de meeste toepassingen in de ziekenhuizen vervangen werden door alternatieven (want laagmoleculairgewichtftalaten zijn schadelijk voor de gezondheid en het milieu), "hebben we een scanner ontwikkeld die het verzamelde pvc kan checken op de aanwezigheid van ftalaten. We stellen alles in het werk om te vermijden dat pvc met ftalaten zou worden gerecycleerd."

"Voor pvc-afval is recyclage de beste oplossing," gaat Inge Dewitte van Denuo, de Belgische federatie van de afval- en recyclagesector, verder, "omdat pvc een materiaal is dat zich daar perfect toe leent: het kan 8 tot 10 keer gerecycleerd worden zonder echt kwaliteitsverlies. Bovendien bestaan alle medische producten in pvc die wij inzamelen, uit slechts één laag pvc wat het recyclageproces vergemakkelijkt."

De wetgeving laat geen volledige circulariteit van kunststoffen toe: plastics gebruikt voor medische hulpmiddelen mogen niet bestaan uit gerecycleerd materiaal. Er blijven wel heel wat andere mogelijkheden voor grondstofhergebruik over. De recyclage van het opgehaalde pvc in dit project gebeurt in andere langetermijnziekenhuisapplicaties, bijv. wand- of vloerbekleding die veel in ziekenhuizen wordt gebruikt.

Maar dat geldt ook voor ziekenhuismaterialen voor langdurig gebruik zoals matrasbedekkingen, diagnostische en testmaterialen, producten voor revalidatie, demonstratiepoppen …

Drie partners

VinylPlus® Med is een project gebaseerd op samenwerking tussen verschillende partners: Renewi is de afvalinzamelaar, Raff Plastics is het recyclagebedrijf en VinylPlus® als vertegenwoordiger van de Europese pvc-industrie, de coördinator.

De inzameling, het transport en de tussenopslag van het pvc gebeurt door Renewi. Het levert de containers waarin alle afvalzakken met het pvc-afval moeten worden gedeponeerd. Dit afval wordt dan naar de recycler gebracht.

"Daar wordt het pvc-materiaal eerst ontmanteld, zo worden bijv. de elastiekjes en metalen plaatjes aan mondmaskers weggenomen, evenals stukken harde plastic die geen pvc zijn.

Wat overblijft wordt vermaald tot rauw materiaal dat volledig beantwoordt aan de Europese wetgeving. Raff Plastics is een Europees Gecertificeerd Plastic Recyclagebedrijf dat wil zeggen dat ze hun recyclage doen volgens bepaalde hoogwaardige normen van kwaliteitscontrole en volgens volledige traceerbaarheid van dit type afval. Ze moeten ook een verwerker vinden die het recyclaat kan omzetten in een ziekenhuistoepassing waarbij de kwaliteit van het recyclaat moet voldoen aan de voorwaarden gesteld door de verwerker", vervolgt Inge Dewitte.

VinylPlus® coördineert het geheel en stelt aan de ziekenhuizen alle materialen ter beschikking nodig om een efficiënte inzameling mogelijk te maken (bijv. afvalbakken, sorteerposters). Het traint en coacht ook het ziekenhuispersoneel, sensibiliseert hen om het pvc apart in te zamelen, communiceert uitgebreid over het project via sociale media en gewone conventionele pers en last but not least financiert het gehele project.

PVC-producten voor eenmalig gebruik kunnen gemakkelijk worden gerecycled tot herbruikbare producten voor de lange termijn. Het verzamelen van PVC-producten na gebruik is de eenvoudigste stap; het scheiden van PVC van andere materialen is een arbeidsintensievere klus.

Secondary material plastic | Photo Renewi

“Unique to the RAFF Plastics range are our custom-colour granules. A specific shade of grey or a striking colour: thanks to our experienced processing processes and flexible production, we develop both standard colours and customised colours.” | Photo Raff Plastics

In de praktijk

Niet alleen in de algemene bevolking, ook in het ziekenhuis zijn mensen zich steeds meer bewust van de ecologische impact van hun doen en laten. We worden allemaal geconfronteerd met heel veel afval. Bij de selectieve afvalinzameling in een zorginstelling spelen tijdsbeperkingen een belangrijke rol.

"Spoed is een grote generator van pvc-afval maar de aparte inzameling werkt er minder goed omdat het personeel er vaak onder tijdsdruk staat. Als de tijdsdruk enorm hoog is, blijft er weinig aandacht over voor het sorteren. We proberen het personeel te coachen en te informeren over wat we doen met het recyclaat en hoe het de ecologische voetafdruk van het ziekenhuis naar beneden kan brengen.

Maar het is geen evidentie om iedereen mee te krijgen om het consequent te doen. Een opfrissing is soms wel nodig. Het helpt als in het ziekenhuis een persoon wordt aangesteld die het project draagt en de interne coördinatie op zich neemt. Dat is ook gebeurd bij de Europaziekenhuizen en vanaf dan loopt het gesmeerd en heeft de inzameling een vliegende vlucht genomen", zegt Inge Dewitte.

Soms blijkt een bijsturing nodig. Evelyn Vass, operationeel directeur van de Europaziekenhuizen: "In de beginfase werd te veel gevergd van ons personeel bij het sorteren. De verpleegkundigen moesten de delen die geen pvc zijn, zelf van de zuurstofmaskers afknippen alvorens ze in de speciale afvalbakken te deponeren. Dat werd niet aanvaard want zorg verlenen is toch de hoofdbezigheid. Met de coördinator werd afgesproken om dit niet meer te laten doen door ons personeel en het wordt nu gedaan door de recycleur. Dat heeft de participatie van het personeel een boost gegeven."

Wat ook een relatieve hinder kan zijn, is waar wordt de extra afvalbak gezet in de operatiezaal, want veel plaats is er niet meer vrij. Ziekenhuizen beslissen zelf over de soort afvalbak die ze willen gebruiken (grote of kleine versie) en als er weinig plaats is, kunnen ze kiezen voor een geplastificeerde doos die ook herbuikbaar is. Luc Noé, hoofdverpleger, coördinator van het operatiekwartier in de Europaziekenhuizen: "Bij ons staat de pvc-afvalbak in de ontwaakzaal waar de patiënt terechtkomt na het verlaten van de operatiezaal en waar het infuus meestal zal vervangen worden."

Herman Devriese, diensthoofd Preventie en Milieu UZ Leuven: "In UZ Gasthuisberg zijn we bescheiden gestart met dit proefproject in een beperkt aantal zalen, onder andere in het OK, in het kader van ons Groen OKa. We moeten goed afwegen hoe we het inzamelen van pvc kunnen organiseren, waar en welke afvalrecipiënten er binnenkomen omdat we ons hier toch in een hygiënisch kritische omgeving bevinden.

Daarom werd een speciale houder gefabriceerd die aan de afvalkar kan worden vastgehecht. Idem aan de anesthesiekar mits een kleine aanpassing van de houder zodat er geen extra houder moest worden bijgeplaatst en de inzameling gemakkelijk kan gebeuren. We doen trouwens geen 100% scheiding van pvc-materialen maar wel een beperkt inzamelen. Zo worden toepassingen die in contact gekomen zijn met lichaamseigen vloeistoffen er niet in gedeponeerd terwijl pvc dat in contact was met onschadelijke vloeistoffen er wel in kunnen. Verder hangt het ook af van het infectierisico van elke patiënt."

L’article Le recyclage du PVC dans le secteur médical est apparu en premier sur Hospitals.be.

Verbonden aan de algemene directie van het CHU UCL Namur, werd Pauline Modrie, bio-ingenieur, aangeworven voor een nieuwe functie binnen de ziekenhuisgroep, namelijk die van "adviseur duurzame ontwikkeling". De wereld is volop in verandering geconfronteerd met de klimaatuitdagingen en de gezondheidszorgsector kan niet bij de pakken blijven zitten. Hoe kan deze functie het ziekenhuis helpen om de uitdagingen van zijn dagelijkse praktijk aan te gaan?

"De gezondheidszorgsector moet zich inzetten voor duurzame ontwikkeling om verschillende redenen", legt Pauline Modrie uit. Volgens de WHO zijn de klimaatveranderingen vandaag de grootste bedreiging voor de gezondheid van de mensheid. Onze infrastructuren zijn ook bijzonder kwetsbaar voor klimaatveranderingen (overstromingen, droogtes, enz.). Rekening houden met deze grote uitdaging in het ziekenhuis is dus in de eerste plaats een kwestie van risicobeheer.

Een tweede reden heeft betrekking op ethiek. Kan de zorgpraktijk vandaag nog de druk op het milieu en de uitbuiting van hulpbronnen negeren die onvermijdelijk leiden tot de verslechtering van de levensomstandigheden van de meest kwetsbare patiënten die we door diezelfde geneeskunde proberen te verzorgen?

Ten slotte tonen bepaalde cijfers aan dat de gezondheidszorg in België tot 7,7% van de nationale CO2-voetafdruk vertegenwoordigt. Op wereldschaal is het gemiddelde 4,4%, wat niet verwaarloosbaar is. Bovendien oefent het ziekenhuis een voorbeeldrol uit in de samenleving, wat er gebeurt is daarom belangrijk voor maatschappelijke veranderingen. Over het algemeen wordt geschat dat voor een maatschappelijke verandering 5 tot 10% van de bevolking volstaat om het kantelpunt te vormen. Om al deze redenen is het belangrijk om aan duurzame ontwikkeling in het ziekenhuis te werken."

Het traject van Pauline Modrie

De trigger voor het engagement van Pauline Modrie is de tentoonstelling "Leven of overleven: een stand van zaken van onze planeet" in het Museum voor Natuurwetenschappen van België toen ze 15 jaar was. "Ik was ontroerd door deze tentoonstelling en ik heb het boek met dezelfde naam gekocht, dat ik nog steeds heb. Daarna heb ik gekozen voor studies als bio-ingenieur. Tijdens deze studies worden de studenten sterk gesensibiliseerd voor de biosfeer, de aardwetenschappen, de hele relatie met de aarde, ook al leerde men in de studies landbouwingenieur – zoals ze toen werden genoemd – ook bepaalde landbouwpraktijken die niet noodzakelijk duurzaam zijn.

20 jaar geleden nam de dynamiek rond klimaatverandering een vlucht. Jean-Pascal Van Ypersele die ik als professor in de klimatologie had, sprak er ons al over. Ik heb mijn thesis aan de UCL gedaan over de overdracht van virulentiegenen tussen bacteriën, en een beetje gewerkt aan biopesticiden. Aangeworven bij GSK om te werken aan de aspecten van risicobeheer, had ik al zin om bepaalde projecten voor duurzame ontwikkeling te pushen.

Aangekomen in het ziekenhuis, in 2016 in Ottignies, kreeg ik de kans om deel te nemen aan de installatie van een prototype voor zuivering van microverontreinigende stoffen, ontwikkeld door een thesisvriend. De zuiveringsinstallatie werd geïnstalleerd en bleek ultraefficiënt door tot 90% van de geneesmiddelenresiduen te elimineren. Er zijn communicaties over het onderwerp geweest, en het maakte veel opschudding, mensen waren geïnteresseerd en wilden het project steunen. Na een verhuizing naar de regio Namen kreeg ik de kans om het CHU UCL Namur te ontmoeten tijdens een kaderdag over duurzame ontwikkeling.

Een functie van adviseur duurzame ontwikkeling werd vervolgens gecreëerd en ik had het geluk om gerekruteerd te worden. Het werk is super interessant. Er is dit aspect van samenwerking voorbij alle aspecten van ziekenhuismarketing of netwerkpolitiek dat ik leuk vind. Als je met mensen in duurzame ontwikkeling werkt, heb je echt samenwerking nodig en ik merk dat samenwerking hyperefficiënt is voor iedereen, inclusief voor degene die zijn werk deelt."

Eco-ontwerp van zorg

Vier principes liggen ten grondslag aan de rol van de bio-ingenieur in het ziekenhuis om de gezochte duurzaamheid te verkrijgen: kapitaliseren op de uitdagingen en verworvenheden, goede praktijken versterken en projecten laten ontstaan, de handelingscapaciteit van medewerkers versterken, de interne en externe samenwerkingen, en proberen een impact op de samenleving te hebben.

Het verhogen van de handelingscapaciteit van medewerkers is een belangrijk principe omdat wat het klimaat in de gezondheidszorg het meest beïnvloedt voornamelijk verband houdt met de beslissingen die de verantwoordelijken/verzorgers/inkopers zullen nemen met betrekking tot met name de geneesmiddelen, de medische hulpmiddelen, de levensduur van de apparatuur, enz.

Om aan dit hele deel te kunnen werken, moeten de mensen die zich hieraan op het terrein wijden eco-verantwoordelijke en alternatieve voorstellen kunnen doen indien mogelijk. Een voorbeeld: "In het operatiekwartier op de ziekenhuissite van Godinne werd het eco-ontwerp van de anesthesieprocedure aangepakt. Bij elke stap hebben de anesthesisten nagedacht over wat echt nuttig was, wat de mogelijkheden waren voor hergebruik of vervanging door minder vervuilende alternatieven en hoe het afval te herwaarderen.

Soms maakt een literatuuronderzoek het eenvoudig mogelijk om bepaalde zaken te verwijderen, of het volstaat om anesthesiegassen te vervangen door gassen met een andere impact. Om deze aanpak te realiseren, is het onmisbaar om de verantwoordelijken in competenties te laten stijgen met betrekking tot wat we het eco-ontwerp van zorg noemen. Dit vereist opleidingen. We hebben een belangrijk opleidingsprogramma om al onze kaders te sensibiliseren voor duurzame ontwikkeling. Met dit doel hebben we een ideeënlaboratorium opgezet waar onze medewerkers rond het eco-ontwerp werken. Met een financiering van de Koning Boudewijnstichting werken we ook aan het ontwerp van een spel bestemd voor al het personeel om deze handelingscapaciteit te stimuleren."

Mensen beseffen niet altijd dat het niet volstaat om alleen afval te sorteren en minder papier te verbruiken om een belangrijke impact te hebben op de decarbonisatie van de zorg. Men moet het weten maar vooral eraan verhelpen. Dit methodologisch aspect vereist een persoon om de opleidingen te geven en samen te stellen, dit maakt deel uit van het werk van Pauline Modrie.

Volgens de WHO zijn de klimaatveranderingen vandaag de grootste bedreiging voor de gezondheid van de mensheid

Samenwerkingen versterken

Op het gebied van duurzame transformaties is samenwerking een kapitaal principe, zowel de samenwerkingen intern als met andere zorginstellingen. "In het CHU UCL Namur wisselen we enorm veel uit met de andere ziekenhuizen, en niet alleen wat betreft duurzame ontwikkeling maar op alle niveaus. Ik zeg me dat het niet omdat de anderen goed zijn dat ons werk minder goed zal zijn, integendeel. Het is voordelig voor iedereen, inclusief voor mij, en deze uitwisselingen laten onze goede praktijken echt razendsnel vooruitgaan.

We werken ook samen met verenigingen, bijvoorbeeld met Health Care without Harm (cf. vorig nummer van het magazine), we delen casestudies, we hebben toegang tot videoconferenties, enz. We werken ook samen met UNESSA, onze ziekenhuisfederatie, om het delen van goede praktijken te maximaliseren en met de FOD Volksgezondheid voor enquêtes over circulariteit, aankopen... We hebben ook de plicht om input te geven zodat op het niveau van de overheden de genomen beslissingen in de goede richting gaan. Ik beheer het hele collaboratieve aspect in mijn werk."

We zijn te ver gegaan, te snel door over te gaan op alles wegwerpbaar, zonder rekening te houden met de planetaire grenzen

Een impact op de samenleving hebben

Om deze rol van sneeuwbaleffect en kanteleffect in de samenleving met betrekking tot de te adopteren veranderingen te versterken, worden twee benaderingen bevoorrecht:

• Bewustmakingsconferenties over het onderwerp organiseren

Bijvoorbeeld, op 13 juni organiseerde het CHU UCL Namur op de site van Godinne de eerste "Bijeenkomst van de duurzame transformatie van zorginstellingen", in samenwerking met de gezondheidsgroep van de Shifters* België.

Er waren topconferenties over de link klimaat-gezondheid, met Emmanuel André, een conferentie over de systemische benadering van duurzame transformatie in ziekenhuizen, praktische workshops over hoe je CO2-voetafdruk te berekenen, over de pedagogie van de transitie, over de klimaatfresco, over alle interacties rond klimaatverandering, gevolgd door korte presentaties over het eco-ontwerp van zorg en ten slotte een rondetafelgesprek. Dit soort evenement is belangrijk in termen van bewustmaking.

• Onderzoek rond thema's verbonden aan duurzame ontwikkeling stimuleren

"Als universitair ziekenhuis maakt onderzoek initiëren deel uit van onze missie. We hebben besloten om ons voorlopig te focussen op microverontreinigende stoffen. Na het innemen van een geneesmiddel komt 70% terecht in het afvalwater. Het ziekenhuis is niet het enige probleem, maar het is een plaats waar veel moleculen worden geconsumeerd en waar men de effecten kan illustreren stroomopwaarts – hoe de evacuatie van al deze geneesmiddelen die via de urine, de reiniging, enz. zullen worden uitgescheiden, te verminderen – en stroomafwaarts – de hele problematiek van de zuivering van afvalwater onder andere. We hebben een lopend onderzoeksproject over de karakterisering van onze afvalwater; een ander project start met een geneeskundestudent die zijn eindwerk wijdt aan "hoe in de keuze van onze geneesmiddelen de aspecten van persistentie – toxiciteit – en bioaccumulatie in onze omgeving te integreren.""

*The Shift Project is een denktank in Frankrijk die rapporten en transformatieplannen van de Franse economie heeft opgesteld. Voor alle essentiële sectoren van de samenleving – ook voor de gezondheidszorg – hebben ze het te adopteren plan bepaald om ze te decarboniseren, met name door te werken aan elk van de delen met concrete acties.

De uitdagingen

Door aan deze vier aspecten te werken, is het doel om aan twee hoofduitdagingen te beantwoorden: (1) de decarbonisatie van de gezondheidszorg om onze CO2-uitstoot te beperken maar ook onze afhankelijkheid van fossiele energiebronnen te mitigeren/verminderen, wetende dat we binnenkort niet meer zullen kunnen kapitaliseren op een koolstofenergie en (2) de erosie van de biodiversiteit en onze vervuiling vermijden, wat gedeeltelijk verband houdt met geneesmiddelenresiduen in het afvalwater maar ook met aanleggen die de biodiversiteit bevorderen. Op de Journées d'Architecture en Santé (JAS) heeft Pauline Modrie een biodiversiteitsproject gepresenteerd dat werd gerealiseerd op de ziekenhuissite van Sainte-Élisabeth, uitdrukkelijk gekozen omdat het zeer verstedelijkt is (cf. kader).

"Het is niet de missie van het ziekenhuis om insectenhotels en bijenkorven te installeren, het is veel fundamenteler: bevoorrechte plaatsen creëren voor bewustmaking van de links gezondheid-milieu, van onze relatie met de natuur. Als we over duurzame ontwikkeling spreken, kunnen we in de technische laag blijven en denken dat door te decarboniseren alles goed zal komen. Maar het werkt niet zo.

Men moet zich afvragen welk maatschappijmodel men wil en welke relatie met de natuur men wenst. Men moet bijna ook een filosofische benadering in dit alles integreren en dat is een beetje mijn rol in het ziekenhuis door te werken aan de vier genoemde aspecten: kapitaliseren op de uitdagingen en verworvenheden, goede praktijken versterken en projecten laten ontstaan, de handelingscapaciteit van medewerkers en de samenwerkingen versterken, en een impact op de samenleving hebben, met name met de onderzoeksvraag. Mijn rol is ook om financieringen te zoeken voor projecten en ik stel regelmatig een kadaster op van alle projectoproepen. In 3 maanden heb ik 94.000 euro budget verkregen om onze projecten te realiseren. Er is een manier om een deugdzame dynamiek rond duurzame ontwikkeling te creëren."

We hebben een belangrijk opleidingsprogramma om al onze kaders te sensibiliseren voor duurzame ontwikkeling

Cascade-effecten

Zonder het dogma groei-degroei tegen te stellen door de therapeutische en diagnostische vooruitgang van de laatste jaren vs duurzame ontwikkeling te vermelden, is het verstandiger om te spreken over het versterken van circulariteit en een beter gebruik van hulpbronnen, altijd in het belang van de patiënt met als doel de kwaliteit en veiligheid van de zorg. Bijvoorbeeld, de dynamiek van het deprescriberen van geneesmiddelen in het belang van de patiënt is ook zeer belangrijk, op het niveau van zijn milieuimpact en de kwaliteit van de zorg. Want het zijn vooral de geneesmiddelen die de CO2-balans zullen beïnvloeden.

Moet men dan teruggaan wat betreft wegwerpmateriaal?

"Ja, inderdaad, men moet het niet verbergen, ik noem het de initiatieven 'terug naar de toekomst'. We zijn te ver gegaan, te snel door over te gaan op alles wegwerpbaar, zonder rekening te houden met de planetaire grenzen. Vandaag zeggen we stop en we beseffen dat we het vroeger niet zo slecht deden. Bovendien is het waar dat we naar alles wegwerpbaar zijn overgestapt voornamelijk om een prijskwestie en niet noodzakelijk om een kwaliteitskwestie. Maar het is niet omdat we in het herbruikbare zitten dat we niet in de kwaliteit zitten. Als men een eco-ontwerpthematiek aanpakt, nemen de mensen het vaak vanuit de hoek van het afval, dat eigenlijk slechts een klein deel van de impact vertegenwoordigt. Daarentegen is het interessant om aan het afval te werken omdat dit het mogelijk maakt (1) bewust te worden van wat men verbruikt, (2) vervolgens de mogelijkheid te onderzoeken om het gekochte ding te vervangen door een duurzamer ding, (3) of het te hergebruiken en (4) ten slotte het misschien volledig te verwijderen, door telkens in impact te stijgen."

Een functie in elk ziekenhuis?

"Om tot een grote maatschappelijke verandering te komen, moet ongeveer 5% van de bevolking de verandering adopteren en erover spreken. Het CHU UCL Namur wil in die 5% zitten, voor ons ziekenhuis en voor de samenleving." | Pauline Modrie

Pauline Modrie pleit voor de aanwerving van een adviseur duurzame ontwikkeling in elk ziekenhuis. Er is een persoon nodig die op strategische wijze stuurt om het sneeuwbaleffect te verkrijgen. "Het feit dat ik rapporteer aan de algemene directie geeft me echt een hefboom voor actie die interessant wordt. Men moet het cap van de strategie behouden ook al ben ik zeer voorstander van het resultaat en van kleine dingen verbeteren die het mogelijk maken om vooruit te gaan."

De uiteindelijke doelstelling moet een cultuurverandering en een stijging in competenties zijn. De wereld verandert van tijdperk en mensen hebben zin om te handelen. Alle aspecten – opleiding, samenwerking, onderzoek – helpen om zich aan te passen. Zakia Khattabi, de federale minister van Klimaat, Leefmilieu, Duurzame Ontwikkeling en de Green Deal, heeft zich tijdens de COP 26 geëngageerd om tegen 2050 koolstofneutraliteit te bereiken. Dat is de doelstelling die we allemaal hebben op het niveau van decarbonisatie.

"Echter, men moet niet alleen werken aan decarbonisatie, er is de biodiversiteit, de chemische verontreinigende stoffen, die voor mij even belangrijk zijn en die men niet mag vergeten. Het mag niet dat onze beleidsmakers alleen het koolstofaspect zien omdat we niet kunnen blijven doorgaan met massaal het water te vervuilen gedurende jaren zonder andere zorgen te genereren, met name op het niveau van de gezondheid. Koolstofneutraliteit bereiken hangt niet alleen af van het ziekenhuis, de farmaceutische bedrijven moeten ook al hun processen decarboniseren, de overheid moet ons begeleiden."

"In het begin frustreerde het me enorm dat niet iedereen ermee aan de slag ging. Nu weet ik dat om tot een grote maatschappelijke verandering te komen, ongeveer 5% van de bevolking de verandering moet adopteren en erover moet spreken. Het CHU UCL Namur wil in die 5% zitten, voor ons ziekenhuis en voor de samenleving."

L’article « Le CHU UCL Namur veut être dans les 5% » est apparu en premier sur Hospitals.be.

Het REuse Lab van de Universiteit Antwerpen heeft als missie een lange levensduur standaard maken voor elk product. ^[1] Dat doen ze door het opbouwen en delen van kennis over de kwaliteit en het gebruik van producten, en het ontwerpen van product-service systemen. Daartoe hoort ook het hergebruik van medisch materiaal.

Ziekenhuizen produceren bergen afval, waarbij het operatiekwartier verantwoordelijk is voor een onevenredig grote hoeveelheid. Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen hebben deze afvalproductie onderzocht met als doel ontwerpmogelijkheden te identificeren ter ondersteuning van afvalvermindering volgens de circulaire economie.

Daartoe brachten ze de afvalinfrastructuur, het afvalbeheer en de sterilisatieafdeling van een groot ziekenhuis in kaart. Daaruit bleek dat wasbare handdoeken en operatie-instrumenten worden hergebruikt; papier, karton en specifieke stoffen worden gerecycled; en (niet)gevaarlijk medisch afval wordt verbrand. Afdekdoeken van de operatietafel, steriele kleding, steriele verpakkingen en afdelingsspecifieke producten worden het meest gebruikt en weggegooid. Het onderzoek identificeerde ook twee afvalhotspots: de logistieke verpakking (tertiair, secundair en primair) van producten en het verkeerd sorteren van gevaarlijk versus niet-gevaarlijk medisch afval. Meer optimalisatie van recycling en meer gebruik van herbruikbare materialen zijn dan mogelijke oplossingen. ^[2]

Chirurgische sets

Een ander onderzoeksproject is AGIZO rond het verduurzamen van chirurgisch instrumentenbeheer. Chirurgische instrumentensets genereren in het UZA alleen 1,3 ton afval per jaar. Een bijkomstig probleem is dat deze chirurgische sets vaak niet volledig zijn waardoor er tijdens een operatie een tweede set geopend moet worden voor 1 of 2 ontbrekende instrumenten. De hele set wordt dan beschouwd als ‘besmet’ en moet opnieuw gesteriliseerd worden. Dit kost opnieuw water, energie en verpakkingsmateriaal.

AGIZO is een systeemoplossing voor een duurzaam chirurgisch instrumentenbeheer in het ziekenhuis. Deze oplossing werkt in op verschillende niveaus van het instrumentenbeheer en wordt toegepast in verschillende afdelingen van het ziekenhuis. Het bestaat uit een circulaire verpakkingsmethode die de wegwerpverpakking volledig elimineert. De nieuwe verpakkingsmethode was noodzakelijk om optimaal alle instrumenten te kunnen zien en zo de controle van volledigheid van de set te garanderen.

Deze verpakking kan volledig worden gerecycleerd. De vormgeving van deze herbruikbare verpakking ondersteunt de werking van de controlemachine. Aan de hand van artificiële intelligentie detecteert de machine of alle instrumenten aanwezig zijn in de chirurgische set. Door dit zowel in het operatiekwartier als in de centrale sterilisatieafdeling toe te passen, ontstaat er een traceersysteem dat de volledigheid van de sets waarborgt. Hierdoor moeten er minder sets geopend worden tijdens de operatie en zal er in totaal minder gesteriliseerd moeten worden. Deze informatie wordt gecommuniceerd naar het zorgpersoneel via een eenvoudig platform waarmee ook de verschillende afdelingen met elkaar kunnen communiceren. AGIZO bespaart dus op water, energie en wegwerpverpakking. [3]

Vertrouwen in het herbruikbare

Een voorbeeld van hergebruik van textiel is het reCURE-onderzoeksproject waarbij werd nagegaan hoe het ziekenhuispersoneel staat tegenover herbruikbare operatieschorten. De risico’s rond veiligheid, hygiëne, steriliteit en nauwkeurigheid verhinderen vaak dat innovaties betreffende hergebruik moeilijk of geen intrede doen in de medische sector. Een product moet immers technisch herbruikbaar en reinigbaar zijn. Maar soms nog belangrijker: het medisch personeel en ook de patiënten moeten de producten vertrouwen en willen (her)gebruiken.

Draagcomfort is nog een vereiste waaraan herbruikbare operatieschorten moeten voldoen. Dat bleek uit een bevraging bij 219 zorgmedewerkers in de Vlaamse operatiekwartieren. Een overgroot deel van het zorgpersoneel is bereid om een herbruikbare warmtejas (94%), warmtedeken (84,5%) en operatiemuts (78,5%) te gebruiken. Minder enthousiasme is er voor herbruikbare operatieschorten (57,5%) en steriele afdekdoeken (48,4%).

Tijdens een vierdaags proefproject in UZ Gent en UZ Antwerpen werden in het totaal 89 herbruikbare schorten gedragen door het zorgpersoneel in de operatiekwartieren. Het aantal wegwerpschorten dat zo uitgespaard werd, leverde 16,4 kg minder afval op.

En het milieu vaart er wel bij. Zo kan een herbruikbare operatieschort tot 70 keer opnieuw gewassen en gesteriliseerd worden. In vergelijking met een gewone schort heb je daardoor een verminderde CO2-uitstoot (-66%) en een lager energie- (-64%) en waterverbruik (-83%). De afvalberg krimpt met 84%.

Na afloop peilden de onderzoekers opnieuw naar de houding van het personeel: « We stelden vast dat de bereidheid om een herbruikbare steriele operatieschort te dragen tot 86,2% was gestegen. Bij de eerste bevraging lag dat cijfer nog op 57,5%. Het toont aan dat een deel van het zorgpersoneel zijn terughoudende mening van weleer heeft herzien. » (Artikel ingediend voor publicatie) [4]

Zoeken naar alternatieven

Een derde onderzoeksproject gaat over het ‘bevorderen van circulariteit bij kritische consumables via ontwerp: inzichten in de variabelen in chemische laboratoria’. Onderzoekslaboratoria produceren veel afval door gebruiksgoederen voor eenmalig gebruik, zoals pipetpunten, tubes of petrischalen. De keuze hiervoor wordt vaak gemaakt op basis van de strenge vereisten die er zijn voor deze producten maar ook wegens het gemak van wegwerpen na gebruik. Het doel van dit onderzoek is om zoveel mogelijk wegwerpproducten te vervangen door herbruikbare alternatieven in laboratoria. In de chemische sector zijn er momenteel vaak geen alternatieven beschikbaar of voldoen deze niet aan de vereisten. Het onderzoek heeft verschillende variabelen gedefinieerd en de obstakels tot (her)gebruik bestudeerd. De vier belangrijkste zijn: context, gebruik, vormgeving en inzameling. Deze zullen namelijk allemaal invloed hebben op het uiteindelijk gebruik-, hergebruik- of wegwerpgedrag. (Artikel ingediend voor publicatie) ^[5]

Door de COVID 19-pandemie moest het onderzoek in de laboratoria on hold worden gezet. Tegelijkertijd was er de vraag van het UZ om te onderzoeken of mondmaskers met filter konden worden hergebruikt om de eventuele tekorten aan te vullen. De onderzoekers kwamen tot het besluit dat: een degelijke kwaliteitscontrole nodig is vooraleer het product hergebruikt kan worden, een grondige evaluatie van de verschillende bestanddelen van het masker overwogen moet worden en communicatie over de hergebruikcyclus essentieel is om hergebruik aan te moedigen zonder dat de kwaliteit in het gedrang komt. ^[6]

^[1] https://www.uantwerpen.be/nl/projecten/reuse-lab/projecten/
^[2] Harding C et al. Design opportunities to reduce wast in operating rooms. Sustainability 2021. https://doi.org/10.3390/SU13042207
^[3] https://www.uantwerpen.be/nl/projecten/reuse-lab/projecten/masterproeven/ agizo/
^[4] https://www.uantwerpen.be/nl/projecten/reuse-lab/projecten/ onderzoeksprojecten/recure/
^[5] https://www.uantwerpen.be/nl/projecten/reuse-lab/projecten/ onderzoeksprojecten/labplastics/
^[6] Van Loon J et al. Reuse of Filtering Facepiece Respirators in the COVID-19 Era? Sustainability 2021, 13(2), 797; https://doi.org/10.3390/su13020797

L’article Research in recycling est apparu en premier sur Hospitals.be.

Pierre Jacmin
Directeur van het Departement Technologie en Informatiesystemen
Directeur van het Departement Infrastructuren Grand Hôpital de Charleroi

In het kielzog van de projectoproep gelanceerd in juli 2022, heeft de Waalse Regering, op voorstel van minister van Energie en Klimaat Philippe Henry, de financiering goedgekeurd van 33 projecten voor middeldiepe geothermie op de 40 ingediende. De site van Viviers van het Grand Hôpital de Charleroi is een van de weerhouden projecten.

Geothermie (van het Grieks geo "aarde" en thermos "warmte") groepeert het geheel van toepassingen die het mogelijk maken om de warmte te recupereren die in de ondergrond of in de grondwaterlagen aanwezig is. Deze hulpbron wordt geëxploiteerd voor de productie van warmte of koude en elektriciteit, vervolgens gedistribueerd via netwerken. Nog weinig verspreid vandaag in verhouding tot het exploiteerbare potentieel, is geothermie een hernieuwbare, lokale en milieuvriendelijke energie. Het gebruik van warmtepompen voor verwarming en sanitair warm water (SWW) kent een hernieuwde belangstelling. Maar deze systemen maken strikt genomen geen deel uit van de reeks oplossingen die geothermie worden genoemd gezien de zeer geringe gebruikte diepte.

De bevoorrechte sector

De geothermische oplossingen beginnen dieper, daar waar de opwarming van de aardkorst een temperatuurgradiënt kent die relatief constant is van ongeveer 3,3°C per 100 meter diepte. Er bestaat een vrij groot aantal geothermische sectoren en de toepassingen of de energetische afzetmogelijkheden variëren naargelang de gekozen sector. Niet alle zijn toepasbaar op de tertiaire sector.

Een eerste belangrijke segmentatie scheidt de sector met hoge enthalpie van die met lage enthalpie. In de tertiaire sector zijn de te doen investeringen voor de sector met hoge enthalpie zodanig dat de financiële levensvatbaarheid op te lange termijn ligt. Daarom is de sector met lage enthalpie de bevoorrechte sector. Deze sector impliceert boringen van gemiddelde diepte, in een reeks van dieptes gaand van 50 tot 200 meter maar nauwelijks meer, vooral als men in de zomer wil verkoelen. De energetische afzetmogelijkheden beperken zich dus tot verwarming, de productie van sanitair warm water, maar ook tot koeling, wat een bijzonder belang vertegenwoordigt voor de tertiaire sector.

Open lus of gesloten lus

Twee technologieën onderscheiden zich: de ATES-technologieën (Aquifer Thermal Energy Storage) en BTES (Borehole Thermal Energy Storage), naargelang de winning gebeurt in watervoerende lagen of rechtstreeks in de ondergrond.

Het grote technische verschil tussen deze twee sectoren houdt verband met het feit dat de ATES-techniek in open lus wordt genoemd terwijl de BTES-techniek in gesloten lus is. Dit betekent dat men in ATES rechtstreeks water gaat putten op een plaats van de laag en dat men dit water op een andere plaats van de laag zal lozen, voldoende ver van elkaar om elke thermische interferentie te vermijden. In het geval van BTES circuleert de warmtedragende vloeistof in gesloten lus in geothermische sondes begraven in putten [Figuur 1].

Deze laatste heeft het voordeel veel minder geografische beperkingen te hebben, ze kan dus overal in België worden toegepast. De thermische energie wordt in de ondergrond gebracht met behulp van een gesloten hydraulisch circuit en een aantal verticale warmtewisselaars. De BTES-technologie lijkt mooie perspectieven te bieden in de tertiaire sector, gezien de geringe vereiste boordiepte, zijn relatieve compactheid en zijn betaalbare kost.

Zo'n systeem maakt een winterwerking mogelijk, bestemd voor verwarming, maar ook een zomerwerking, bestemd voor verkoeling. Dit type werking is bijzonder interessant vanuit het oogpunt van het globale jaarrendement van de installatie. Immers, in zomerwerkingsmodus "herlaadt" men de ondergrond met calorieën die uit het gebouw worden geëvacueerd. Deze calorieën zullen vervolgens in zekere mate worden hergebruikt tijdens de winterwerking waar een minder koude ondergrondtemperatuur het rendement (men spreekt van COP: prestatiecoëfficiënt) van de installatie gevoelig zal verbeteren.

De keuze van de techniek

De voornaamste voordelen die het GHdC hebben verleid voor zijn geothermieproject zijn:

• ze is permanent beschikbaar in de hele ondergrond, ongeacht de weersomstandigheden;
• ze stoot weinig CO2 uit;
• ze kan verwarming, koeling en opslag van warmte en koude leveren.

In het GHdC zijn we, als grote energieverbruikers per definitie, ons bewust van de rol die we te spelen hebben op het gebied van duurzame ontwikkeling. Ons gebouw zal op gas worden verwarmd, maar zal vooral perfect geïsoleerd zijn om de energiekosten maximaal onder controle te houden. De geothermie zal dus niet onze hoofdenergiebron zijn want het is altijd beter om niet alles op één enkele bron in te zetten. De Russische gascrisis van 2022 is het perfecte voorbeeld daarvan.

De keuze van de geothermietechniek is verbonden aan de verschillende bestudeerde beperkingen. We hebben de middeldiepe geothermie bevoorrecht omdat de grootdiepe geothermie te duur was en het warmtevolume te groot zou zijn geweest voor onze behoeften alleen. Ondanks de aanzienlijke middelen toegestaan om dit geothermieproject te financieren, schatten we dat dankzij de subsidies en gezien de stijging van de energieprijzen, onze investering na 10 jaar rendabel zal zijn.

De hoeveelheid ton CO2-eq bespaard dankzij het geothermieproject wordt geschat op 148,2 ton, ofwel 89,27 g CO2/jaar/€ geïnvesteerd

Winter en zomer

Het geothermieveld werd ontworpen voor een verwarmingsvermogen van 625 kW en een koelingsvermogen van 200 kW. Om de gevraagde vermogens te leveren, wordt geschat dat ongeveer 35 boringen van 120 meter diepte zullen moeten worden gerealiseerd. De gebruikte techniek zal de BTES zijn. Het gaat om plastic buizen ingevoegd in lus, verticaal, in een boring van 20 tot 150 meter diepte.

In ons geval is een diepte van 120 meter realistisch. Door meerdere warmtewisselaars op korte intervallen te installeren, creëert men een zeker opslagvolume. Deze technologie stelt ons in staat om een installatie te realiseren met een warmtepomp gekoppeld aan de bodem met de mogelijkheid van een "natuurlijke verkoeling" in de zomer. Het BTES-geothermieveld zal gekoppeld worden aan een warmtepomp die de warmte uit de bodem haalt tijdens het verwarmingsseizoen. Dit proces zal leiden tot een globale afkoeling van de ondergrond aan het einde van het verwarmingsseizoen. Als het correct gedimensioneerd is, kan dit systeem vrij gebruik maken van de koude van de bodem (zonder koeler) tijdens de zomer. Dit maakt het mogelijk om een duurzame koeling te garanderen en de uitputting van de bodems te vermijden door regeneratie.

In het GHdC zijn we, als grote energieverbruikers per definitie, ons bewust van de rol die we te spelen hebben op het gebied van duurzame ontwikkeling

Kost versus winst in CO2

Voor het project bedraagt de subsidie 579.433,55 euro exclusief btw, voor een investering van 1.660.019 € exclusief btw (studiekosten inbegrepen). We hebben 3 jaar (objectief januari 2026) om het project te realiseren en functioneel te maken. De hoeveelheid ton CO2-eq bespaard dankzij het geothermieproject wordt geschat op 148,2 ton CO2-eq ofwel 89,27 g CO2/jaar/€ geïnvesteerd.

L’article Chauffage vert pour le nouveau site Les Viviers est apparu en premier sur Hospitals.be.

Het duurzaam ziekenhuis komt eraan op volle toeren en daarop kunnen we ons alleen verheugen. De ziekenhuissector is lang achterop gebleven, tussen gebrek aan middelen, tekort aan expertise en het ontbreken van prioriteit voor de uitdagingen. Terwijl die uitdagingen belangrijk zijn: in Frankrijk heeft de vereniging "The Shift Project" berekent dat de gezondheidssector verantwoordelijk is voor 8% van de totale nationale broeikasgasuitstoot. De uitstoot per onderdeel wordt gedetailleerd: energie en medische gassen (13%), geneesmiddelen (29%), medical devices (21%), voeding (11%), transport van patiënten, bezoekers en personeel (13%), afval en diensten (5%) en vaste activa – gebouwen (8%).

Gevraagd: expertise

De transformatie naar "groene" ziekenhuizen gaat samen met bewustwording van verbruik en uitstoot. In dit opzicht is de toe-eigening van de context en de ambities door de ziekenhuisteams merkwaardig. Het aantal interne cellen samengesteld uit artsen, verpleegkundigen en alle ziekenhuisberoepen die concreet werken om onze ecologische voetafdruk te verminderen, is niet meer te tellen. Onder andere afval triëren en verminderen, mobiliteitsgewoonten wijzigen, energieverbruik matigen en verlichtingsstrategieën staan in de meeste Belgische ziekenhuizen op het programma.

Een transformatie kan niet slagen, of zelfs niet opgestart worden, als de expertise ontbreekt. Ook daar blijven de ziekenhuizen niet bij de pakken zitten. Nieuwe profielen ontstaan terwijl universiteiten en hogescholen vormingsprogramma's opzetten opdat de reeds bestaande teams de nodige expertise zouden verwerven. . De ondernemingen, leveranciers van de ziekenhuizen, passen zich ook aan. De ziekenhuizen includeren steeds vaker duurzaamheidscriteria in hun aankoopprocessen. De ondernemingen zien hierin ook hun voordeel. Zo voorspellen economisten een belangrijke toename van de opdrachten voor leveringen en diensten voor het duurzame ziekenhuis: meer dan 6% per jaar in de Verenigde Staten, bijvoorbeeld, en dat is heel wat meer dan de economische groei.

Gevraagd: financiële middelen

De uitdaging blijft niettemin heel groot. Terwijl de ziekenhuisfinanciën leeggelopen uit de COVIDcrisis kwamen en de kosten voor energie, water en afvalverwerking de pan uit swingen, blijft de vraag naar de financiering van onze transformatie onbeantwoord. Een deel betreft uiteraard de evolutie van de infrastructuren waarvoor de gewesten vandaag een stap vooruitzetten. De transformatie van het dagelijkse leven, met zijn gevolgen voor het operationele budget van het ziekenhuis, zal besparingen opleveren … na een investeringsfase waaraan vaak niet zal kunnen worden voldaan. De opstartkost van nieuwe technologieën beperkt nog te vaak het in de praktijk brengen van goede ideeën.

De doelstellingen zijn nochtans ambitieus, op maat van de klimaatuitdagingen. In haar rapport detailleert het Franse team van "The Shift project" het scenario van een vermindering van meer dan 80% van de broeikasgasuitstoot tegen 2050. Om dat te bereiken zullen alle onderdelen van de uitstoot moeten bijdragen.

In dit nummer stellen we u een reeks initiatieven voor die in Belgische ziekenhuizen lopen om een antwoord te bieden op de uitdaging van duurzaam ziekenhuis, een duizelingwekkende en veelzijdige uitdaging. Met als doel in het achterhoofd, uit te komen bij ziekenhuizen die de patiënten behandelen zonder door hun activiteiten milieuschade toe te brengen.

Veel leesgenot en een fijne zomer!

L’article L’hôpital durable, défi vertigineux et foisonnant est apparu en premier sur Hospitals.be.

in association with ARTAU • TRACTEBEL • GREISCH • brussels • antwerp • liège • paris • luxembourg

L’article assar architects est apparu en premier sur Hospitals.be.