Pvc is een veelgebruikte plasticsoort voor medische toepassingen, en zal dat vermoedelijk in de eerstvolgende jaren nog blijven. Een ziekenhuis moet dus afrekenen met een hoeveelheid pvc-afval van medisch materiaal voor eenmalig gebruik. Op zoek naar duurzame oplossingen geniet pvc-recyclage de voorkeur over verbranding. De Europaziekenhuizen (Brussel) nemen het voortouw en de resultaten van een éénjarig proefproject, VinylPlus® Med, liggen hoger dan verwacht.

Het eerste gebruik van pvc in de medische sector was tijdens de Koreaanse oorlog waar een andere container voor bloed (dan glas) nodig bleek voor bloedtransfusies in de veldhospitalen. De container moest bestand zijn tegen het droppen uit vliegtuigen. Bovendien kon het bloed in pvc-bloedzakken gedurende 49 dagen worden gestockeerd. Pvc-plastics voor eenmalig gebruik werden een gewaardeerd vervangmiddel voor de multigebruiksproducten van dat moment omdat crosscontaminatie vermeden werd, de kostprijs laag was, de fabricage vrij gemakkelijk is en er heel veel opties voor innovatie waren.

Pvc in het ziekenhuis

In het ziekenhuis bestaat ongeveer 30% van het gebruikte plastic voor medical devices uit pvc, de overige 70% wordt verdeeld over 10-15 andere polymeren. Veel van het materiaal voor eenmalig gebruik wordt van pvc gemaakt: allerhande buizen (voor zuurstof, irrigatie, apiratie, katheters), zakken (bloed, IV,-dialyse), maskers (voor zuurstof, anesthesie), pilstrips.

Maar dat geldt ook voor ziekenhuismaterialen voor langdurig gebruik zoals matrasbedekkingen, diagnostische en testmaterialen, producten voor revalidatie, demonstratiepoppen … Wegens het onderhouds- en ontsmettingsgemak wordt pvc ook in het ziekenhuisgebouw gebruikt, zoals in wand- en vloerbedekking, afvoerbuizen, ramen …

Bovendien kunnen pvc-producten voor eenmalig gebruik gemakkelijk gerecycleerd worden in producten voor gebruik op lange termijn. Het verzamelen van gebruikte pvc-producten is de gemakkelijkste stap; het extraheren van de verschillende andere polymeren uit producten en materialen is een arbeidsintensievere bezigheid. Jammer genoeg kan de aanwezigheid van pvc in veel recyclageprocessen van andere kunststoffen het eindproduct onbruikbaar maken. Dit kan een probleem zijn bij het selectief inzamelen van kunststofstromen: erin mag geen pvc zitten of het moet er selectief uit kunnen worden verwijderd.

VinylPlus® Med Accelerates Sustainability in Healthcare

Het pilotproject

De projectleider van VinylPlus® Med, Vincent Stone, is best tevreden met het resultaat van het proefproject: "Over één jaar hebben we het equivalent van 35.000 gezichtsmaskers, of ongeveer 1 ton pvc, kunnen inzamelen in 10 ziekenhuissites - 1 masker weegt ongeveer 30 gram. Dit was een pilotproject waarvoor elk ziekenhuis individueel moest worden gecontacteerd en overtuigd om mee in te stappen. Dat heeft tijd en energie gevergd. Maar we hebben toch vermeden dat 35.000 maskers werden verbrand. En dat is een mooi resultaat."

Zowel risicovol als risicoloos medisch afval wordt meestal verbrand, met alle gevolgen voor milieu en mens die met verbranding gepaard gaan. Het is wel zo dat de kost voor het verwerken van risicovol afval groter is dan die voor afval zonder risico, ook de CO2-voetafdruk van risicovol afval is 2 tot 3 maal groter dan van risicoloos afval.

"Alle producten voor eenmalig gebruik hebben een grote impact op de CO2-voetafdruk van de hele gezondheidssector (in Frankrijk geschat op 25%). Het beheer van materiaal voor eenmalig gebruik is dus essentieel om de CO2-voetafdruk zoveel mogelijk te reduceren. Experten hebben berekend dat voor elke ton gerecycleerd pvc-afval, de emissie van meer dan 3 ton CO2 wordt vermeden vergeleken met verbanding.

Het voordeel voor het milieu van recyclage versus verbranding is dus evident", aldus nog Vincent Stone. Daarenboven is de verbranding van pvc-afval schadelijker dan van andere kunststoffen, wegens de aanwezigheid van chloor in pvc. Het niet verbranden van pvc wint bijgevolg nog aan belang.

Over één jaar hebben we het equivalent van 35.000 gezichtsmaskers, of ongeveer 1 ton pvc, kunnen inzamelen in 10 ziekenhuissites

Het belang van triage

In het ziekenhuis wordt risicovol afval al gescheiden van risicoloos afval, het eerste gaat in de gele afvalbak, het tweede in de zwarte. Recycleren is voorbehouden voor risicoloos afval. Maar niet alle risicoloos afval bestaat uit pvc. Dus moet het pvc-plastic worden gescheiden van andere plastics en in speciaal daartoe voorziene afvalbakken worden gedeponeerd.

Een belangrijke voorwaarde om een goede recyclage te kunnen uitvoeren, is dus een goede triage van het pvc. "We hebben de ziekenhuizen geholpen bij de inventaris van alle pvc-producten die er werden gebruikt. Meer dan 500 referenties werden in de verschillende ziekenhuizen geïdentificeerd zodat voor het personeel duidelijk is welk pvc in onze afvalbakken mag", legt de projectleider uit.

Hoewel ftalaten, gebruikt om het pvc zachter en buigzamer te maken, in de meeste toepassingen in de ziekenhuizen vervangen werden door alternatieven (want laagmoleculairgewichtftalaten zijn schadelijk voor de gezondheid en het milieu), "hebben we een scanner ontwikkeld die het verzamelde pvc kan checken op de aanwezigheid van ftalaten. We stellen alles in het werk om te vermijden dat pvc met ftalaten zou worden gerecycleerd."

"Voor pvc-afval is recyclage de beste oplossing," gaat Inge Dewitte van Denuo, de Belgische federatie van de afval- en recyclagesector, verder, "omdat pvc een materiaal is dat zich daar perfect toe leent: het kan 8 tot 10 keer gerecycleerd worden zonder echt kwaliteitsverlies. Bovendien bestaan alle medische producten in pvc die wij inzamelen, uit slechts één laag pvc wat het recyclageproces vergemakkelijkt."

De wetgeving laat geen volledige circulariteit van kunststoffen toe: plastics gebruikt voor medische hulpmiddelen mogen niet bestaan uit gerecycleerd materiaal. Er blijven wel heel wat andere mogelijkheden voor grondstofhergebruik over. De recyclage van het opgehaalde pvc in dit project gebeurt in andere langetermijnziekenhuisapplicaties, bijv. wand- of vloerbekleding die veel in ziekenhuizen wordt gebruikt.

Maar dat geldt ook voor ziekenhuismaterialen voor langdurig gebruik zoals matrasbedekkingen, diagnostische en testmaterialen, producten voor revalidatie, demonstratiepoppen …

Drie partners

VinylPlus® Med is een project gebaseerd op samenwerking tussen verschillende partners: Renewi is de afvalinzamelaar, Raff Plastics is het recyclagebedrijf en VinylPlus® als vertegenwoordiger van de Europese pvc-industrie, de coördinator.

De inzameling, het transport en de tussenopslag van het pvc gebeurt door Renewi. Het levert de containers waarin alle afvalzakken met het pvc-afval moeten worden gedeponeerd. Dit afval wordt dan naar de recycler gebracht.

"Daar wordt het pvc-materiaal eerst ontmanteld, zo worden bijv. de elastiekjes en metalen plaatjes aan mondmaskers weggenomen, evenals stukken harde plastic die geen pvc zijn.

Wat overblijft wordt vermaald tot rauw materiaal dat volledig beantwoordt aan de Europese wetgeving. Raff Plastics is een Europees Gecertificeerd Plastic Recyclagebedrijf dat wil zeggen dat ze hun recyclage doen volgens bepaalde hoogwaardige normen van kwaliteitscontrole en volgens volledige traceerbaarheid van dit type afval. Ze moeten ook een verwerker vinden die het recyclaat kan omzetten in een ziekenhuistoepassing waarbij de kwaliteit van het recyclaat moet voldoen aan de voorwaarden gesteld door de verwerker", vervolgt Inge Dewitte.

VinylPlus® coördineert het geheel en stelt aan de ziekenhuizen alle materialen ter beschikking nodig om een efficiënte inzameling mogelijk te maken (bijv. afvalbakken, sorteerposters). Het traint en coacht ook het ziekenhuispersoneel, sensibiliseert hen om het pvc apart in te zamelen, communiceert uitgebreid over het project via sociale media en gewone conventionele pers en last but not least financiert het gehele project.

PVC-producten voor eenmalig gebruik kunnen gemakkelijk worden gerecycled tot herbruikbare producten voor de lange termijn. Het verzamelen van PVC-producten na gebruik is de eenvoudigste stap; het scheiden van PVC van andere materialen is een arbeidsintensievere klus.

Secondary material plastic | Photo Renewi

“Unique to the RAFF Plastics range are our custom-colour granules. A specific shade of grey or a striking colour: thanks to our experienced processing processes and flexible production, we develop both standard colours and customised colours.” | Photo Raff Plastics

In de praktijk

Niet alleen in de algemene bevolking, ook in het ziekenhuis zijn mensen zich steeds meer bewust van de ecologische impact van hun doen en laten. We worden allemaal geconfronteerd met heel veel afval. Bij de selectieve afvalinzameling in een zorginstelling spelen tijdsbeperkingen een belangrijke rol.

"Spoed is een grote generator van pvc-afval maar de aparte inzameling werkt er minder goed omdat het personeel er vaak onder tijdsdruk staat. Als de tijdsdruk enorm hoog is, blijft er weinig aandacht over voor het sorteren. We proberen het personeel te coachen en te informeren over wat we doen met het recyclaat en hoe het de ecologische voetafdruk van het ziekenhuis naar beneden kan brengen.

Maar het is geen evidentie om iedereen mee te krijgen om het consequent te doen. Een opfrissing is soms wel nodig. Het helpt als in het ziekenhuis een persoon wordt aangesteld die het project draagt en de interne coördinatie op zich neemt. Dat is ook gebeurd bij de Europaziekenhuizen en vanaf dan loopt het gesmeerd en heeft de inzameling een vliegende vlucht genomen", zegt Inge Dewitte.

Soms blijkt een bijsturing nodig. Evelyn Vass, operationeel directeur van de Europaziekenhuizen: "In de beginfase werd te veel gevergd van ons personeel bij het sorteren. De verpleegkundigen moesten de delen die geen pvc zijn, zelf van de zuurstofmaskers afknippen alvorens ze in de speciale afvalbakken te deponeren. Dat werd niet aanvaard want zorg verlenen is toch de hoofdbezigheid. Met de coördinator werd afgesproken om dit niet meer te laten doen door ons personeel en het wordt nu gedaan door de recycleur. Dat heeft de participatie van het personeel een boost gegeven."

Wat ook een relatieve hinder kan zijn, is waar wordt de extra afvalbak gezet in de operatiezaal, want veel plaats is er niet meer vrij. Ziekenhuizen beslissen zelf over de soort afvalbak die ze willen gebruiken (grote of kleine versie) en als er weinig plaats is, kunnen ze kiezen voor een geplastificeerde doos die ook herbuikbaar is. Luc Noé, hoofdverpleger, coördinator van het operatiekwartier in de Europaziekenhuizen: "Bij ons staat de pvc-afvalbak in de ontwaakzaal waar de patiënt terechtkomt na het verlaten van de operatiezaal en waar het infuus meestal zal vervangen worden."

Herman Devriese, diensthoofd Preventie en Milieu UZ Leuven: "In UZ Gasthuisberg zijn we bescheiden gestart met dit proefproject in een beperkt aantal zalen, onder andere in het OK, in het kader van ons Groen OKa. We moeten goed afwegen hoe we het inzamelen van pvc kunnen organiseren, waar en welke afvalrecipiënten er binnenkomen omdat we ons hier toch in een hygiënisch kritische omgeving bevinden.

Daarom werd een speciale houder gefabriceerd die aan de afvalkar kan worden vastgehecht. Idem aan de anesthesiekar mits een kleine aanpassing van de houder zodat er geen extra houder moest worden bijgeplaatst en de inzameling gemakkelijk kan gebeuren. We doen trouwens geen 100% scheiding van pvc-materialen maar wel een beperkt inzamelen. Zo worden toepassingen die in contact gekomen zijn met lichaamseigen vloeistoffen er niet in gedeponeerd terwijl pvc dat in contact was met onschadelijke vloeistoffen er wel in kunnen. Verder hangt het ook af van het infectierisico van elke patiënt."

L’article Le recyclage du PVC dans le secteur médical est apparu en premier sur Hospitals.be.

Verbonden aan de algemene directie van het CHU UCL Namur, werd Pauline Modrie, bio-ingenieur, aangeworven voor een nieuwe functie binnen de ziekenhuisgroep, namelijk die van "adviseur duurzame ontwikkeling". De wereld is volop in verandering geconfronteerd met de klimaatuitdagingen en de gezondheidszorgsector kan niet bij de pakken blijven zitten. Hoe kan deze functie het ziekenhuis helpen om de uitdagingen van zijn dagelijkse praktijk aan te gaan?

"De gezondheidszorgsector moet zich inzetten voor duurzame ontwikkeling om verschillende redenen", legt Pauline Modrie uit. Volgens de WHO zijn de klimaatveranderingen vandaag de grootste bedreiging voor de gezondheid van de mensheid. Onze infrastructuren zijn ook bijzonder kwetsbaar voor klimaatveranderingen (overstromingen, droogtes, enz.). Rekening houden met deze grote uitdaging in het ziekenhuis is dus in de eerste plaats een kwestie van risicobeheer.

Een tweede reden heeft betrekking op ethiek. Kan de zorgpraktijk vandaag nog de druk op het milieu en de uitbuiting van hulpbronnen negeren die onvermijdelijk leiden tot de verslechtering van de levensomstandigheden van de meest kwetsbare patiënten die we door diezelfde geneeskunde proberen te verzorgen?

Ten slotte tonen bepaalde cijfers aan dat de gezondheidszorg in België tot 7,7% van de nationale CO2-voetafdruk vertegenwoordigt. Op wereldschaal is het gemiddelde 4,4%, wat niet verwaarloosbaar is. Bovendien oefent het ziekenhuis een voorbeeldrol uit in de samenleving, wat er gebeurt is daarom belangrijk voor maatschappelijke veranderingen. Over het algemeen wordt geschat dat voor een maatschappelijke verandering 5 tot 10% van de bevolking volstaat om het kantelpunt te vormen. Om al deze redenen is het belangrijk om aan duurzame ontwikkeling in het ziekenhuis te werken."

Het traject van Pauline Modrie

De trigger voor het engagement van Pauline Modrie is de tentoonstelling "Leven of overleven: een stand van zaken van onze planeet" in het Museum voor Natuurwetenschappen van België toen ze 15 jaar was. "Ik was ontroerd door deze tentoonstelling en ik heb het boek met dezelfde naam gekocht, dat ik nog steeds heb. Daarna heb ik gekozen voor studies als bio-ingenieur. Tijdens deze studies worden de studenten sterk gesensibiliseerd voor de biosfeer, de aardwetenschappen, de hele relatie met de aarde, ook al leerde men in de studies landbouwingenieur – zoals ze toen werden genoemd – ook bepaalde landbouwpraktijken die niet noodzakelijk duurzaam zijn.

20 jaar geleden nam de dynamiek rond klimaatverandering een vlucht. Jean-Pascal Van Ypersele die ik als professor in de klimatologie had, sprak er ons al over. Ik heb mijn thesis aan de UCL gedaan over de overdracht van virulentiegenen tussen bacteriën, en een beetje gewerkt aan biopesticiden. Aangeworven bij GSK om te werken aan de aspecten van risicobeheer, had ik al zin om bepaalde projecten voor duurzame ontwikkeling te pushen.

Aangekomen in het ziekenhuis, in 2016 in Ottignies, kreeg ik de kans om deel te nemen aan de installatie van een prototype voor zuivering van microverontreinigende stoffen, ontwikkeld door een thesisvriend. De zuiveringsinstallatie werd geïnstalleerd en bleek ultraefficiënt door tot 90% van de geneesmiddelenresiduen te elimineren. Er zijn communicaties over het onderwerp geweest, en het maakte veel opschudding, mensen waren geïnteresseerd en wilden het project steunen. Na een verhuizing naar de regio Namen kreeg ik de kans om het CHU UCL Namur te ontmoeten tijdens een kaderdag over duurzame ontwikkeling.

Een functie van adviseur duurzame ontwikkeling werd vervolgens gecreëerd en ik had het geluk om gerekruteerd te worden. Het werk is super interessant. Er is dit aspect van samenwerking voorbij alle aspecten van ziekenhuismarketing of netwerkpolitiek dat ik leuk vind. Als je met mensen in duurzame ontwikkeling werkt, heb je echt samenwerking nodig en ik merk dat samenwerking hyperefficiënt is voor iedereen, inclusief voor degene die zijn werk deelt."

Eco-ontwerp van zorg

Vier principes liggen ten grondslag aan de rol van de bio-ingenieur in het ziekenhuis om de gezochte duurzaamheid te verkrijgen: kapitaliseren op de uitdagingen en verworvenheden, goede praktijken versterken en projecten laten ontstaan, de handelingscapaciteit van medewerkers versterken, de interne en externe samenwerkingen, en proberen een impact op de samenleving te hebben.

Het verhogen van de handelingscapaciteit van medewerkers is een belangrijk principe omdat wat het klimaat in de gezondheidszorg het meest beïnvloedt voornamelijk verband houdt met de beslissingen die de verantwoordelijken/verzorgers/inkopers zullen nemen met betrekking tot met name de geneesmiddelen, de medische hulpmiddelen, de levensduur van de apparatuur, enz.

Om aan dit hele deel te kunnen werken, moeten de mensen die zich hieraan op het terrein wijden eco-verantwoordelijke en alternatieve voorstellen kunnen doen indien mogelijk. Een voorbeeld: "In het operatiekwartier op de ziekenhuissite van Godinne werd het eco-ontwerp van de anesthesieprocedure aangepakt. Bij elke stap hebben de anesthesisten nagedacht over wat echt nuttig was, wat de mogelijkheden waren voor hergebruik of vervanging door minder vervuilende alternatieven en hoe het afval te herwaarderen.

Soms maakt een literatuuronderzoek het eenvoudig mogelijk om bepaalde zaken te verwijderen, of het volstaat om anesthesiegassen te vervangen door gassen met een andere impact. Om deze aanpak te realiseren, is het onmisbaar om de verantwoordelijken in competenties te laten stijgen met betrekking tot wat we het eco-ontwerp van zorg noemen. Dit vereist opleidingen. We hebben een belangrijk opleidingsprogramma om al onze kaders te sensibiliseren voor duurzame ontwikkeling. Met dit doel hebben we een ideeënlaboratorium opgezet waar onze medewerkers rond het eco-ontwerp werken. Met een financiering van de Koning Boudewijnstichting werken we ook aan het ontwerp van een spel bestemd voor al het personeel om deze handelingscapaciteit te stimuleren."

Mensen beseffen niet altijd dat het niet volstaat om alleen afval te sorteren en minder papier te verbruiken om een belangrijke impact te hebben op de decarbonisatie van de zorg. Men moet het weten maar vooral eraan verhelpen. Dit methodologisch aspect vereist een persoon om de opleidingen te geven en samen te stellen, dit maakt deel uit van het werk van Pauline Modrie.

Volgens de WHO zijn de klimaatveranderingen vandaag de grootste bedreiging voor de gezondheid van de mensheid

Samenwerkingen versterken

Op het gebied van duurzame transformaties is samenwerking een kapitaal principe, zowel de samenwerkingen intern als met andere zorginstellingen. "In het CHU UCL Namur wisselen we enorm veel uit met de andere ziekenhuizen, en niet alleen wat betreft duurzame ontwikkeling maar op alle niveaus. Ik zeg me dat het niet omdat de anderen goed zijn dat ons werk minder goed zal zijn, integendeel. Het is voordelig voor iedereen, inclusief voor mij, en deze uitwisselingen laten onze goede praktijken echt razendsnel vooruitgaan.

We werken ook samen met verenigingen, bijvoorbeeld met Health Care without Harm (cf. vorig nummer van het magazine), we delen casestudies, we hebben toegang tot videoconferenties, enz. We werken ook samen met UNESSA, onze ziekenhuisfederatie, om het delen van goede praktijken te maximaliseren en met de FOD Volksgezondheid voor enquêtes over circulariteit, aankopen... We hebben ook de plicht om input te geven zodat op het niveau van de overheden de genomen beslissingen in de goede richting gaan. Ik beheer het hele collaboratieve aspect in mijn werk."

We zijn te ver gegaan, te snel door over te gaan op alles wegwerpbaar, zonder rekening te houden met de planetaire grenzen

Een impact op de samenleving hebben

Om deze rol van sneeuwbaleffect en kanteleffect in de samenleving met betrekking tot de te adopteren veranderingen te versterken, worden twee benaderingen bevoorrecht:

• Bewustmakingsconferenties over het onderwerp organiseren

Bijvoorbeeld, op 13 juni organiseerde het CHU UCL Namur op de site van Godinne de eerste "Bijeenkomst van de duurzame transformatie van zorginstellingen", in samenwerking met de gezondheidsgroep van de Shifters* België.

Er waren topconferenties over de link klimaat-gezondheid, met Emmanuel André, een conferentie over de systemische benadering van duurzame transformatie in ziekenhuizen, praktische workshops over hoe je CO2-voetafdruk te berekenen, over de pedagogie van de transitie, over de klimaatfresco, over alle interacties rond klimaatverandering, gevolgd door korte presentaties over het eco-ontwerp van zorg en ten slotte een rondetafelgesprek. Dit soort evenement is belangrijk in termen van bewustmaking.

• Onderzoek rond thema's verbonden aan duurzame ontwikkeling stimuleren

"Als universitair ziekenhuis maakt onderzoek initiëren deel uit van onze missie. We hebben besloten om ons voorlopig te focussen op microverontreinigende stoffen. Na het innemen van een geneesmiddel komt 70% terecht in het afvalwater. Het ziekenhuis is niet het enige probleem, maar het is een plaats waar veel moleculen worden geconsumeerd en waar men de effecten kan illustreren stroomopwaarts – hoe de evacuatie van al deze geneesmiddelen die via de urine, de reiniging, enz. zullen worden uitgescheiden, te verminderen – en stroomafwaarts – de hele problematiek van de zuivering van afvalwater onder andere. We hebben een lopend onderzoeksproject over de karakterisering van onze afvalwater; een ander project start met een geneeskundestudent die zijn eindwerk wijdt aan "hoe in de keuze van onze geneesmiddelen de aspecten van persistentie – toxiciteit – en bioaccumulatie in onze omgeving te integreren.""

*The Shift Project is een denktank in Frankrijk die rapporten en transformatieplannen van de Franse economie heeft opgesteld. Voor alle essentiële sectoren van de samenleving – ook voor de gezondheidszorg – hebben ze het te adopteren plan bepaald om ze te decarboniseren, met name door te werken aan elk van de delen met concrete acties.

De uitdagingen

Door aan deze vier aspecten te werken, is het doel om aan twee hoofduitdagingen te beantwoorden: (1) de decarbonisatie van de gezondheidszorg om onze CO2-uitstoot te beperken maar ook onze afhankelijkheid van fossiele energiebronnen te mitigeren/verminderen, wetende dat we binnenkort niet meer zullen kunnen kapitaliseren op een koolstofenergie en (2) de erosie van de biodiversiteit en onze vervuiling vermijden, wat gedeeltelijk verband houdt met geneesmiddelenresiduen in het afvalwater maar ook met aanleggen die de biodiversiteit bevorderen. Op de Journées d'Architecture en Santé (JAS) heeft Pauline Modrie een biodiversiteitsproject gepresenteerd dat werd gerealiseerd op de ziekenhuissite van Sainte-Élisabeth, uitdrukkelijk gekozen omdat het zeer verstedelijkt is (cf. kader).

"Het is niet de missie van het ziekenhuis om insectenhotels en bijenkorven te installeren, het is veel fundamenteler: bevoorrechte plaatsen creëren voor bewustmaking van de links gezondheid-milieu, van onze relatie met de natuur. Als we over duurzame ontwikkeling spreken, kunnen we in de technische laag blijven en denken dat door te decarboniseren alles goed zal komen. Maar het werkt niet zo.

Men moet zich afvragen welk maatschappijmodel men wil en welke relatie met de natuur men wenst. Men moet bijna ook een filosofische benadering in dit alles integreren en dat is een beetje mijn rol in het ziekenhuis door te werken aan de vier genoemde aspecten: kapitaliseren op de uitdagingen en verworvenheden, goede praktijken versterken en projecten laten ontstaan, de handelingscapaciteit van medewerkers en de samenwerkingen versterken, en een impact op de samenleving hebben, met name met de onderzoeksvraag. Mijn rol is ook om financieringen te zoeken voor projecten en ik stel regelmatig een kadaster op van alle projectoproepen. In 3 maanden heb ik 94.000 euro budget verkregen om onze projecten te realiseren. Er is een manier om een deugdzame dynamiek rond duurzame ontwikkeling te creëren."

We hebben een belangrijk opleidingsprogramma om al onze kaders te sensibiliseren voor duurzame ontwikkeling

Cascade-effecten

Zonder het dogma groei-degroei tegen te stellen door de therapeutische en diagnostische vooruitgang van de laatste jaren vs duurzame ontwikkeling te vermelden, is het verstandiger om te spreken over het versterken van circulariteit en een beter gebruik van hulpbronnen, altijd in het belang van de patiënt met als doel de kwaliteit en veiligheid van de zorg. Bijvoorbeeld, de dynamiek van het deprescriberen van geneesmiddelen in het belang van de patiënt is ook zeer belangrijk, op het niveau van zijn milieuimpact en de kwaliteit van de zorg. Want het zijn vooral de geneesmiddelen die de CO2-balans zullen beïnvloeden.

Moet men dan teruggaan wat betreft wegwerpmateriaal?

"Ja, inderdaad, men moet het niet verbergen, ik noem het de initiatieven 'terug naar de toekomst'. We zijn te ver gegaan, te snel door over te gaan op alles wegwerpbaar, zonder rekening te houden met de planetaire grenzen. Vandaag zeggen we stop en we beseffen dat we het vroeger niet zo slecht deden. Bovendien is het waar dat we naar alles wegwerpbaar zijn overgestapt voornamelijk om een prijskwestie en niet noodzakelijk om een kwaliteitskwestie. Maar het is niet omdat we in het herbruikbare zitten dat we niet in de kwaliteit zitten. Als men een eco-ontwerpthematiek aanpakt, nemen de mensen het vaak vanuit de hoek van het afval, dat eigenlijk slechts een klein deel van de impact vertegenwoordigt. Daarentegen is het interessant om aan het afval te werken omdat dit het mogelijk maakt (1) bewust te worden van wat men verbruikt, (2) vervolgens de mogelijkheid te onderzoeken om het gekochte ding te vervangen door een duurzamer ding, (3) of het te hergebruiken en (4) ten slotte het misschien volledig te verwijderen, door telkens in impact te stijgen."

Een functie in elk ziekenhuis?

"Om tot een grote maatschappelijke verandering te komen, moet ongeveer 5% van de bevolking de verandering adopteren en erover spreken. Het CHU UCL Namur wil in die 5% zitten, voor ons ziekenhuis en voor de samenleving." | Pauline Modrie

Pauline Modrie pleit voor de aanwerving van een adviseur duurzame ontwikkeling in elk ziekenhuis. Er is een persoon nodig die op strategische wijze stuurt om het sneeuwbaleffect te verkrijgen. "Het feit dat ik rapporteer aan de algemene directie geeft me echt een hefboom voor actie die interessant wordt. Men moet het cap van de strategie behouden ook al ben ik zeer voorstander van het resultaat en van kleine dingen verbeteren die het mogelijk maken om vooruit te gaan."

De uiteindelijke doelstelling moet een cultuurverandering en een stijging in competenties zijn. De wereld verandert van tijdperk en mensen hebben zin om te handelen. Alle aspecten – opleiding, samenwerking, onderzoek – helpen om zich aan te passen. Zakia Khattabi, de federale minister van Klimaat, Leefmilieu, Duurzame Ontwikkeling en de Green Deal, heeft zich tijdens de COP 26 geëngageerd om tegen 2050 koolstofneutraliteit te bereiken. Dat is de doelstelling die we allemaal hebben op het niveau van decarbonisatie.

"Echter, men moet niet alleen werken aan decarbonisatie, er is de biodiversiteit, de chemische verontreinigende stoffen, die voor mij even belangrijk zijn en die men niet mag vergeten. Het mag niet dat onze beleidsmakers alleen het koolstofaspect zien omdat we niet kunnen blijven doorgaan met massaal het water te vervuilen gedurende jaren zonder andere zorgen te genereren, met name op het niveau van de gezondheid. Koolstofneutraliteit bereiken hangt niet alleen af van het ziekenhuis, de farmaceutische bedrijven moeten ook al hun processen decarboniseren, de overheid moet ons begeleiden."

"In het begin frustreerde het me enorm dat niet iedereen ermee aan de slag ging. Nu weet ik dat om tot een grote maatschappelijke verandering te komen, ongeveer 5% van de bevolking de verandering moet adopteren en erover moet spreken. Het CHU UCL Namur wil in die 5% zitten, voor ons ziekenhuis en voor de samenleving."

L’article « Le CHU UCL Namur veut être dans les 5% » est apparu en premier sur Hospitals.be.

De gezondheidszorgsector kan niet bij de pakken blijven zitten op het gebied van duurzame ontwikkeling. De impact van ziekenhuizen op het milieu wordt nog vaak onderschat. In Europa wordt hun economisch gewicht geschat op 10% van het BBP. Bovendien zijn ze verantwoordelijk voor 5,5% van de broeikasgasemissies op Europees niveau. De sector heeft andere prioriteiten – uitermate valabel – maar duurzame ontwikkeling verdient een reflectie. Zes Brusselse ziekenhuizen hebben zich geëngageerd om te investeren in de klimaattransitie en in de circulaire economie via het project Greening the Brussels Healthcare Sector.

Maï Shafei, geïnteresseerd door de link duurzame ontwikkeling en gezondheid, werkt in Brussel voor de organisatie Health Care Without Harm (HCWH) Europe. "Onze strategische lijn voor duurzame ontwikkeling focust op verschillende thema's – Circular Healthcare, Climat-Smart Healthcare en Safer Pharma – altijd in verband met gezondheidszorg. Onze leden zijn ziekenhuizen of organisaties die gezondheidszorg aanbieden in de verschillende landen."

In het kader van circulaire gezondheidszorg en plastics zouden we graag een marktanalyse uitvoeren op zoek naar producten die bepaalde wegwerpproducten of bepaalde plastics met hoge concentratie hormoonontregelaars vervangen.

Een eerste project

Projectaanvragen, op lokaal, regionaal of Europees niveau, kunnen afkomstig zijn van andere partners, andere NGO's, universiteiten of ziekenhuizen. In België werd in maart 2022 een eerste project gelanceerd met 6 Brusselse ziekenhuizen: het CHU Brugmann, het CHU Saint-Pierre, de Cliniques de l'Europe, de Cliniques universitaires Saint-Luc, het Hôpital universitaire de Bruxelles en het CHIREC. Het project Greening the Brussels Healthcare Sector liep van 1 maart 2022 tot 28 februari 2023, einde van de eerste fase.

Om een project te financieren zoekt HCWH Europe subsidies of donaties. In dit geval heeft de COCOM het project gedurende 1 jaar gefinancierd en werd een aanvraag ingediend voor verlenging van het project om in een tweede fase over te gaan.

"Voor dit project hebben we rond 2 pijlers gewerkt: (1) opleiding, bewustmaking, educatie, en (2) piloot project/actie. Ik heb in de loop van het jaar 3 opleidingen gegeven met collega's over circular healthcare, dat wil zeggen 'integratie van het circulaire economiemodel in de gezondheidszorg, met een as eerder gericht op de vermindering van plastic, afval en toxische chemische producten (met name hormoonontregelaars). Er was 1 sessie in aanwezigheid in de Clinique de l'Europe in juni en 2 online sessies (webinar) voor het medisch personeel en de verpleegkundigen over hetzelfde thema aangepast aan het medisch domein."

Getuigenis van een ziekenhuis dat deelneemt aan het project

Dit initiatief heeft het mogelijk gemaakt om Brusselse collega's te ontmoeten die aan dezelfde thema's werken en met dezelfde moeilijkheden worden geconfronteerd. Binnen de groep wisselen we praktische tips uit maar ook de successen van elke instelling zodat ze elders kunnen worden gerepliceerd.

Elk lid neemt deel aan de vergaderingen in een collaboratieve geest, maar dat volstaat niet... We hebben een gebrek aan financiële ondersteuning om op grote schaal tot actie over te gaan op onze sites! Momenteel is er geen subsidie, projectoproepen of investeringshulp gemakkelijk toegankelijk voor onze ziekenhuizen op het gebied van duurzame ontwikkeling. De Brusselse ziekenhuizen zijn echter klaar om vooruit te gaan!

Marie Loriaux
Transversal Projet Manager, Cliniques de l’Europe

Maï Shafei houdt zich voornamelijk bezig met de praktische organisatie van de opleidingen. Voor de technische aspecten doet HCWH Europe een beroep op externe sprekers. "We hebben een reeks contacten in andere organisaties, in de universitaire, praktische, medische domeinen of nog in andere ziekenhuizen waarmee we al hebben gewerkt en die voorbeelden van realisaties aanbrengen. Bijvoorbeeld, een ziekenhuis in Angoulême in Frankrijk is komen getuigen van zijn ervaring met herbruikbare luiers. Anderzijds heeft de organisatie een methodologie ontwikkeld, een tool zodat het ziekenhuis zijn koolstofbalans kan evalueren, en een model van koolstofbeheerplan.

Aangezien het intern is ontwikkeld, kan ik het presenteren tijdens een sessie over het klimaat, met eventueel andere sprekers om aanvullende informatie te geven of voorbeelden van wat bij hen werd geïmplementeerd. Om de goede praktijken in ons ledennetwerk te verspreiden, hebben we naast de publieke site No Harm Europe, een site online gezet die alleen toegankelijk is voor leden (GGHH, Global Green and Healthy Hospitals met verschillende bronnen (bijvoorbeeld het model koolstofbeheerplan) en casestudy-fiches op wereldniveau."

Laten we tot actie overgaan

De actie van dit project bestond erin om de 6 deelnemende Brusselse ziekenhuizen op een reflectietraject te brengen met betrekking tot de manier waarop duurzame ontwikkeling in hun instelling kan worden geïmplementeerd. Velen hadden reeds een team van eco-verantwoordelijken geïnstalleerd die goed basiswerk verrichtten. "Ze waren daarom niet op punt nul toen we begonnen, verre van, maar we hebben hen kunnen helpen. Mijn doel in dit project was om hen te vragen een studie uit te voeren, ofwel over hun plasticgebruik, ofwel over hun broeikasgasemissies, ofwel over de afvalinzameling.

Mijn doel in dit project was om hen te vragen een studie uit te voeren, ofwel over hun plasticgebruik, ofwel over hun broeikasgasemissies, ofwel over de afvalinzameling.

De verlenging van het project zal het onder andere mogelijk maken om de koolstofbalans te verdiepen en zal het mogelijk maken om een vervolg van het project te realiseren.

Ik heb hun traject gevolgd om de balans op te maken in functie van de omstandigheden eigen aan elk ziekenhuis en ook in functie van hun capaciteiten. Want de termijn van 1 jaar is zeer kort en ze moeten het realiseren bovenop hun gebruikelijke werklast. In functie van elk ziekenhuis individueel heb ik geprobeerd met onze interne bronnen hen vooruit te laten gaan om een goed beeld te hebben van hun huidige positie."

De maand februari is gereserveerd voor de afsluiting van de gegevensverzameling en de uitwerking van een uniek actieplan voor het project dat kan worden geïntegreerd in de strategie van hun ziekenhuis. Vervolgens is het aan de directies om te zien wat mogelijk is om op het terrein te implementeren, waarbij de organisatie niets oplegt.

Een vervolg voor het project

De verlenging van het project – als de gevraagde subsidies worden toegekend – zal het mogelijk maken om een vervolg van het project te realiseren. "In de eerste fase hebben we zeer snel de voeding verlaten omdat dit domein moeilijk te controleren is. Maar in een tweede fase zouden we graag een criterium creëren dat de ziekenhuizen zouden kunnen gebruiken in hun overheidsopdrachten.

In het kader van circulaire gezondheidszorg en plastics zouden we graag een marktanalyse uitvoeren op zoek naar producten die bepaalde wegwerpproducten of bepaalde plastics met hoge concentratie hormoonontregelaars vervangen. In het klimaatthema is het doel om de koolstofbalans te verdiepen – bepaalde domeinen in de balans zijn ingewikkeld om te vatten – en de mogelijkheid te onderzoeken van creatie van een solider koolstofbeheerplan."

De voordelen voor het ziekenhuis

De deelnemers aan de projecten van HCWH Europe mobiliseren zich zowel voor het milieu op zich als voor de repercussies die het kan hebben op onze gezondheid en de effecten die eruit voortvloeien en nadien onze gezondheidszorg beïnvloeden. Denken we aan de droogte, de overstromingen en het effect van de temperatuurstijging op de gezondheid van kwetsbare personen.

"Het project Greening the Brussels Healthcare Sector heeft het mogelijk gemaakt om banden te creëren tussen ziekenhuizen die soms goed met elkaar communiceren, maar vaak te weinig. Ik geloof dat het creëren van banden tussen mensen die dezelfde ideeën delen en vooruit willen gaan op duurzame ontwikkeling in het ziekenhuismilieu enorm veel impact heeft en hen zal brengen tot het realiseren van kleine projecten in hun respectievelijke ziekenhuizen. En kleine successen kunnen veel impact hebben op toekomstige projecten."

Greening the Brussels healthcare sector

L’article Le développement durable à la conquête des hôpitaux est apparu en premier sur Hospitals.be.