Denis Herbaux
Directeur PAQS vzw
Clos Chapelle-aux-Champs 30 Bus 1.30.30
1200 Brussel
denis.herbaux@paqs.be
http://www.paqs.be
In 2024 verdienen twee nieuwe kenmerken van het P4P bijzondere aandacht: de aanzienlijke toename van het budget en de introductie van de gestandaardiseerde mortaliteitsratio als indicator
In België is de organisatie van het gezondheidszorgsysteem complex. Die situatie is deels het gevolg van opeenvolgende institutionele hervormingen, maar niet uitsluitend. Ons model van medebeheer en overleg, dat op vele vlakken voordelen biedt, draagt eveneens bij aan deze complexiteit. De financiering van ons systeem is een weerspiegeling van deze organisatie: complex en weinig transparant. Hoewel tal van trajecten zijn opgestart om dit te vereenvoudigen, blijft er nog veel werk aan de winkel om het beoogde doel te bereiken.
PAQS biedt gestructureerde ondersteuning rond drie domeinen: kwaliteitsindicatoren, patiëntervaring en personeelsengagement.
Zoals elk jaar ontvingen de Belgische ziekenhuizen op 1 juli hun BMF-mededeling (Budget Financiële Middelen). Sinds 2018 verschijnt daarin een regel over het P4P-systeem (Pay for Performance).
P4P in het BMF
P4P is geen nieuw concept. Programma’s voor betaling op basis van prestaties doken begin jaren 2000 op in tal van internationale gezondheidszorgsystemen. Ze vertrekken vanuit een eenvoudige (soms simplistische) hypothese: dat een causaal verband bestaat tussen financiële stimulansen en de prestaties van een zorginstelling. In België wordt dit systeem voornamelijk toegepast op het domein van zorgkwaliteit.
De wetenschappelijke literatuur toont een grote heterogeniteit aan in P4P-programma’s en vooral een gebrek aan evaluatie. Waar evaluaties bestaan, blijken de effecten op z’n best bescheiden en tijdelijk. De onzekerheid over hun impact komt grotendeels voort uit de moeilijkheid om P4P los te koppelen van andere factoren die de prestaties beïnvloeden. Daarnaast wijzen studies op ongewenste neveneffecten, vooral wanneer programma’s lijden onder ontwerpfouten. Daarom is het essentieel dat beleidsmakers eerst nagaan of de verwachte voordelen werkelijk opwegen tegen de risico’s verbonden aan de context van implementatie.
In België werd zo’n analyse niet uitgevoerd. Dit suggereert dat de invoering van P4P eerder het gevolg is van een politieke beslissing dan van een wetenschappelijke aanpak. Sinds zes jaar bepaalt de FOD Volksgezondheid jaarlijks een reeks indicatoren, waarvan de samenstelling in de tijd varieerde. Ziekenhuizen krijgen vervolgens een budget toegewezen op basis van hun prestaties op deze indicatoren.
Nieuw in P4P in 2024
Twee evoluties springen in het oog:
La première concerne l’augmentation significative du budget alloué au P4P. En 2024, ce budget passe de 6 à 40 millions d’euros. Toutefois, contrairement à d’autres pays, ce budget supplémentaire n’est pas un nouveau financement, mais provient de la sous-partie B2 du budget hospitalier. Cela signifie qu’un hôpital «moins performant» que les autres va perdre de l’argent. Est-ce vraiment judicieux ? Un tel hôpital n’a-t-il pas, au contraire, besoin de plus de soutien?
2. De introductie van de gestandaardiseerde mortaliteitsratio. Hoewel niemand betwist dat een ziekenhuis dit cijfer strikt moet opvolgen en analyseren — ook in vergelijking met anderen — is het gebruik ervan als financieringsvariabele veel problematischer. Naast de eerder genoemde vraag over het straffen van “minder goede” resultaten, blijven de vergelijkbaarheid van contexten en de statistische beheersing van verschillen zeer grote uitdagingen.
Indicatoren zijn onmisbaar: je kunt alleen verbeteren wat je meet. Maar meten we om te verbeteren, of meten we om te financieren in de hoop dat dit verbetering teweegbrengt?
Kwaliteitsindicatoren als hefboom
In Vlaanderen gaf de Vlaamse Regering in 2009 een sterke impuls aan kwaliteitstransparantie. In 2017 werd dit verder versterkt met de oprichting van het Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg (VIKZ). In Brussel en Wallonië verliep de evolutie anders. Bij de oprichting van PAQS in 2013 stond accreditatie centraal. Indicatorenkwaliteit werd weinig besproken. Tien jaar later is de situatie volledig veranderd. Tijdens een strategische oefening anderhalf jaar geleden, gericht op afstemming met de noden van het veld, kwam één vraag unaniem naar voren: benchmarking op basis van kwaliteitsindicatoren, en ondersteuning bij verbetering op basis van deze indicatoren. De meetcultuur is duidelijk geëvolueerd.
Deze evolutie heeft meerdere oorzaken: de groei van kwaliteitscultuur dankzij o.a. de Patient Safety-plannen (2007–2018); de bijna algemene implementatie van accreditatie; meerdere sectorcrises die datagedreven werken hebben versterkt; de introductie van indicatorgebaseerde regelgeving. Vandaag is de sector zich hiervan bewust en vraagt men verdere vooruitgang.
PAQS: de zorgsector ondersteunen in Wallonië en Brussel
PAQS is een vzw die Brusselse en Waalse zorginstellingen ondersteunt bij het verbeteren van de kwaliteit van zorg. Onze missie steunt op drie kernelementen:
1. Opleiding: Onze opleidingen versterken en ontwikkelen de competenties van zorgprofessionals.
2. Indicatoren: Meten is essentieel. We werken rond drie indicatorendomeinen: personeelsengagement, patiëntervaring, ondersteuning bij het opzetten van een kwaliteitsdashboard.
3. Leer-collaboratieven: Gebaseerd op het Model for Improvement, en gericht op thema’s die door het terrein worden gekozen.
Pour toute question, n’hésitez pas à consulter notre site web (www.paqs.be) ou à nous contacter via notre formulaire de contact en ligne.
Een vernieuwde rol voor PAQS
Met de nieuwe strategie biedt PAQS begeleiding aan rond drie domeinen die specifiek met indicatoren verbonden zijn.
1. Het gemeenschappelijk set kwaliteitsindicatoren (2018). PAQS ondersteunt ziekenhuizen bij het opbouwen van een kwaliteitsdashboard, gebaseerd op dit set. Deze indicatoren worden meegenomen in huidige en toekomstige regelgeving.
2. De ervaring van gebruikers.
- De patiënt beoordeelt zijn interactie met het systeem via tools zoals PPE-15 en PRIM. PAQS analyseert deze resultaten en ondersteunt de instellingen.
- Personeelsengagement (SCORE): Met SCORE meten ziekenhuizen en woonzorgcentra de cultuur van veiligheid en engagement van medewerkers.
Samengevat
De evolutie naar een gezondheidszorgsysteem dat meer focust op meten en verbeteren van kwaliteit is noodzakelijk. Maar de instrumenten en indicatoren die worden gebruikt om prestaties te meten, moeten zorgvuldig en doordacht worden gekozen. Prestatiegebaseerde financiering kan verbetering stimuleren, maar kan niet ten koste gaan van de meest kwetsbare ziekenhuizen, die juist méér ondersteuning nodig hebben. Bij PAQS geven we daarom de voorkeur aan zelfevaluatie in de tijd, benchmarking en het delen van goede praktijken. Deze aanpak, gebaseerd op continue verbetering, stimuleert het monitoren van procesprestaties met tools zoals Run Charts en Control Charts, zodat teams blijven innoveren en verbeteren. Zo kan de gezondheidszorg als geheel eerlijker en duurzamer vooruitgang boeken.
